Cara Gaeaf 2024

Mae blwyddyn arall bron ar ben! Ac wrth i ni ffarwelio â 2024, rydyn ni hefyd yn ffarwelio â dwy o’n colofnwyr rheolaidd. Mae Efa Lois a Sara Gibson wedi bod gyda ni ers y dechrau’n deg, felly hoffem ddiolch yn fawr i’r ddwy am gyfrannu at weledigaeth Cara trwy roi sylw i adeiladau diddorol a merched crefftus amrywiol Cymru. Ewch i dudalen 58 i ddarllen erthygl olaf Efa, a phob lwc iddi hi a Sara gyda’u holl anturiaethau yn y dyfodol! Ond dyma groesawu dwy gyfres newydd o erthyglau i gylchgrawn Cara! Bydd ‘Pâr Cara’ yn rhoi sylw i rai o ddeuawdau mwyaf nodedig Cymru, a’r cyntaf o’r rhain yw hanes perthynas yr artistiaid Joanna a Meirion Jones ar dudalen 34. Pâr arall sy’n cael sylw yn y rhifyn…

Paid mynd i “gwrdd â gofid, Lisa.” Cofio Mam yn dweud hyn wrtha i yn fy arddege rhywbryd, a ’nes i ofyn iddi esbonio be o’dd e’n feddwl. Byth ers hynny fi’n gweld darlun yn ’y mhen pan fi’n clywed neu’n meddwl am y dywediad. Fi’n gweld merch yn sgipio dros bont ac ar yr ochr arall yn sylweddoli taw sgerbwd porffor trist sy ’na yn siglo’i ben am ei bod hi wedi cerdded ato fe mor sionc, ond mor ddiangen. Beth yw’r bont ’na fi’n brasgamu drosti nawr? Wel… BE FYDD FY MHWYNT I PAN FI ’DI STOPIO CA’L BABIS?! A sut, SUT fi’n mynd i ddelio gyda’r ffaith bo’ fi wedi gorffen trio am, tyfu a ca’l babis? Fel fi ’di sôn yn y gorffennol, fi ’di edrych…

Ym mis Awst eleni gorfodwyd y Farwnes Tanni Grey-Thompson i gropian ar ei phedwar oddi ar drên yng ngorsaf King’s Cross, Llundain, gan nad oedd neb yno i’w helpu â’i chadair olwyn. Arhosodd ugain munud am gymorth gan aelod o’r staff ond penderfynodd wedyn y byddai’n rhaid iddi fentro ar ei phen eihun. Cafodd ymateb anhygoel ar ôl iddi bostio’i phrofiad ar y cyfryngau cymdeithasol, gan agor llygaid y cyhoedd i’r trafferthion y mae pobl anabl yn eu hwynebu sawl gwaith y dydd. Roedd Deddf Gwahaniaethu ar sail Anabledd 2005 yn nodi y dylai pob trên fod yn hygyrch i bobl anabl erbyn 2020, ond dyw hyn ddim wedi cael ei wireddu, a dyw nifer fawr o’r trenau ddim yn cydymffurfio â’r rheolau. Mae’r para-athletwraig o Gaerdydd wedi galw ar…

Hanes y teulu Dwi’n dod o Ben-y-bont ar Ogwr, ond mae’r teulu o ochr fy mam bron i gyd yn dod o ardal Cwm Llynfi a dyna ble o’n ni’n treulio lot o’n hamser pan o’n ni’n blant. Es i a fy chwaer, Fiona, i’r Uned Gymraeg oedd yn rhan o Ysgol Betws ar y ffordd lan i Gwm Llynfi. Mae ganddon ni’n dwy atgofion melys iawn o fyw gyda Mam-gu a Tad-cu yng Nghwmfelin ar bwys Maesteg. Mae gen i atgofion hyfryd hefyd o dyfu lan. O’n i’n arfer chwarae tipyn o chwaraeon, pêl-droed yn sicr, allan ar y stryd gyda’r bechgyn yn y pentref, ac ar iard yr ysgol. Bues i’n lwcus i gael addysg dda – blwyddyn yn Ysgol Glyndŵr i ddechrau, ond wnaeth honno gau, ac…

’N ôl ym mis Awst 2018, cafodd Bethan Mai (cadeirydd cyntaf y clwb) ei chyfareddu wrth wylio tîm Merched Cymru yn chwarae pêl-droed yn erbyn Lloegr wrth iddynt geisio hawlio’u lle yng nghystadleuaeth Cwpan y Byd. Arhosodd y bwrlwm gyda Bethan yn hir wedi’r gêm, ac fe aeth ati i ysgrifennu neges ar y gwefannau cymdeithasol yn holi a fyddai gan unrhyw un ddiddordeb mewn cychwyn tîm pêl-droed i fenywod yng Nghaerdydd. Ychydig a wyddai neb mai dyma’r sbarc a fyddai’n tanio rhywbeth gwirioneddol brydferth. Titws Taf, tîm a fyddai’n tyfu i fod yn fwy na chriw o ferched sy’n mwynhau’r gêm orau erioed – yn chwaeroliaeth o gryfder a chyfeillgarwch, sydd hefyd yn gwybod yn iawn sut i gael llond trol o hwyl! Sefydlwyd y Titws yn ffurfiol yn…

Faswn i ddim yn dy feio pe na byddet yn ei hadnabod. Ystadegyn yw hi i gymdeithas. Un o filoedd o fenywod sydd wedi cael eu lladd gan ddynion oherwydd eu rhyw. Femicide – benywladdiad – term a fathodd yr awdur ffeministaidd Diana E. H. Russell ar gyfer ‘lladd benywod gan wrywod oherwydd eu bod yn fenywaidd’. Ond nid ystadegyn mo Rebecca Cheptegei, na’r menywod eraill ychwaith. Mae ganddynt oll eu cefndir unigryw eu hunain, a hanes i’w adrodd. Teuluoedd sydd nawr wedi eu dinistrio, plant heb famau, mamau heb eu merched, oll yn sgil trais dynion tuag at fenywod. Yn achos Rebecca Cheptegei, dyma genedl sydd nawr heb arwres. Yn 33 oed, roedd hi’n athletwraig o fri, gan gynrychioli Uganda mewn sawl Pencampwriaeth Byd ers 2010, gan gynnwys Pencampwriaethau…