Landbouweekblad 19 October 2023

IN ’N BLIK Streng waterbeperkings wat sedert 2017 gegeld het vir boere wat uit die Kougadam besproei, is in die eerste week van Oktober opgehef nadat die dam op 30 September begin oorloop het. Tot onlangs is landbougebruikers in die Gamtoosvallei beperk tot 35% van hul kwotas, terwyl die Nelson Mandelabaai-metro ingeperk was tot 85% van sy watertoekenning. Die Gamtoos-besproeiingsraad was op die punt om die departement van water en sanitasie se besluit hieroor op hersiening te neem toe swaar reën in die dam se opvangsgebied uitgesak het. Die dam was op 25 September 61,17% vol. Dit het in die laaste week van die maand met nagenoeg 40 persentasiepunte gestyg en ná sononder op 30 September begin oorloop. Boere sien nou daarna uit om hul normale bedrywighede te kan hervat.…

NÁ die bedanking van Portia Derby as uitvoerende hoof van Transnet, en Siza Mzimela, hoof van Transnet Freight Rail (TFR), word gehoop dat ander hul voorbeeld sal volg en ook sal bedank, soos die hoofde van spoorkorridors wat so swak bestuur word. Dit geld ook die ander onbekwame bestuurders wat sedert 2020 aangestel is om ervare personeellede te vervang wat uitgedwing is in Derby se “skoonmaakpoging”. Om spoorvervoer in Suid-Afrika om te keer, sal egter meer verg as om van die meer as 400 ervare werknemers wat sedert 2020 skeidingspakkette aanvaar het, terug te lok. Dit moet met groot bedryfsingrypings en strukturele hervorming gepaard gaan. Die Afrika-spoorvervoervereniging (Aria) raam dat TFR oor die afgelope 10 jaar R30 miljard te min aan onderhoud bestee het. Oor die afgelope 12 maande alleen…

‘Onkonvensionele’ El Niño bring hoop vir somergrane Daar is aanduidings dat die huidige El Niño-stelsel nie so sterk gaan wees as wat aanvanklik voorspel is nie. Die moontlikheid bestaan ook dat ’n sogenoemde Modoki El Niño kan ontwikkel, sê Johan van den Berg, onafhanklike landbouweerkundige. Met só ’n weerstelsel ontwikkel warmer seetemperature oor die sentrale deel van die Stille Oseaan, met koeler dele rondom, eerder as nader aan die weskus van Suid-Amerika, vanwaar dit ooswaarts uitbrei. Sulke stelsels veroorsaak ander oorliggende klimaatstelsels, en het in 2009-’10 met redelik goeie reënval oor Suider-Afrika gepaard gegaan. Groen skanse teen hoë dieselprys Vir die landbou was die 30c wat aan die begin van die maand by die bestaande brandstofprysverhoging gevoeg is, ’n besonder onaangename verrassing. In somersaaigebiede maak boere reg om te saai,…

IN Augustus het die inflasiekoers van voedsel en nie-alkoholiese drank vir die vyfde agtereenvolgende maand gedaal. Die buro vir voedsel- en landboubeleid (BFAP) wys daarop dat dié daling volg op elf agtereenvolgende maande van stewige stygings. Van Januarie 2022 tot April 2023 het die gaping tussen verbruikersprysinflasie en die voedselprysinflasie van 0 tot 7,1 persentasiepunte vergroot, voor dit in Augustus gekrimp het tot 3,2 persentasiepunte. Paul Makube, landbouekonoom by FNB, is een van talle ekonome wat waarsku dat ongekende uitbrekings van voëlgriep die pryse van hoendervleis en eiers skerp kan laat styg. Dit kan opnuut druk op voedselpryse plaas. James Hodge, hoofekonoom van die mededingingskommissie, het onlangs gesê die armste verbruikers ly die ergste onder stygende kospryse. “Sedert die covid-19-pandemie begin het, het ons gesien dat voedselpryse met sowat 34%…

Is hierdie die langste interval tussen twee oorlope? Ja, dit is. Ons is gewoond aan siklusse van vier jaar. Die vorige keer dat die dam oorgeloop het, was Junie 2015 – agt jaar en drie maande gelede. Ons glo dat hierdie ’n uitsonderlike droogte was. Wat beteken die dam vir die distrik se landbou-ekonomie, en hoe het die droë jare dinge verander? Die Gamtoosvallei se ekonomie wentel totaal om die landbou. Alle bedrywe en ondernemings spruit daaruit. Indien daar nie landbou in ons vallei was nie, was daar geen ekonomiese bedrywighede nie. Die belangrikste is dat die hele landboubedryf afhanklik is van watervoorsiening uit die Kougadam. Ander bronne, soos boorgate, is meestal nie geskik vir landbouverbouing nie, so ook nie water uit die Gamtoosrivier nie. Wat het die streng waterbeperkings…

Anderkant die reënboog Dit is ’n bitter eenvoudige som. Suid-Afrika het die hoogste werkloosheidsyfer ter wêreld. Amptelik op 32,9%, maar heel moontlik is dit veel hoër. Die resultaat is dat 47% van ons mense maatskaplike toelaes ontvang. Geld vir sulke toelaes kom net van een plek af: die formele ekonomie se belasting. Dit sluit die BTW in wat armes betaal wanneer hulle van die formele ekonomie koop. Dit help nie dat die behoeftigste 10% van ons huishoudings, wat juis op maatskaplike toelaes aangewese is, 40% van hul karige inkomste aan kos bestee nie. Die top-10% van huishoudings se kosrekening is net 5% van hulle inkomste. Om vir so baie mense te kan sorg, moet die staat twee dinge regkry. Eerstens, die belasbare deel van die ekonomie moet so produktief moontlik…