Innehållsförteckning för Haf 2024 från Cara

Mae’r haf yn gyfnod pan mae rhywun eisiau ychydig o liw – a dyna oedd ein bwriad ni wrth lunio’r clawr y tro hwn. Mae gemwaith Fizz Goes Pop yn dod â phop o liw i unrhyw wisg! A chofiwch docio eich planhigion, fel y mae Naomi Saunders yn ein hatgoffa ar dudalen 36, er mwyn sicrhau eu bod yn blodeuo mor lliwgar ag y gallan nhw! Fyddwch chi’n mynd draw i’r Eisteddfod ym Mhontypridd? Fe fyddwn ni yno! Fydd dim stondin eleni ond rydyn ni’n edrych ymlaen at holl arlwy’r wythnos. Hon fydd eisteddfod gyntaf Mererid Hopwood wrth y llyw, dim ond yr ail Archdderwydd benywaidd erioed! Dewch i wybod mwy amdani ar dudalen 14. Mae’r ardal yn llawn pobl ddawnus a diddorol, ddoe a heddiw, fel y gwelwch…

Cafodd Nerys a Lois eu magu yn ardal Pontypridd, ac maen nhw’n dal i fyw a gweithio yno. Maen nhw am rannu rhai o gyfrinachau’r dref arbennig hon gyda darllenwyr Cara. Pont hynod, barod i beri – gorchest, Pont i gyrchu ati; Pont y Tŷ-pridd, clod iddi, Ar bynt Ewrop, top wyt ti. LEWIS HOPCYN Ffeithiau am Bontypridd • Ponty yw’r enw a ddefnyddir ar lafar gan drigolion yr ardal wrth gyfeirio at y dref. • Mae’r enw yn deillio o ‘Pont y tŷ pridd’. Safai tŷ traddodiadol wedi ei wneud o bren a phridd ar lan afon Taf, a dyma’r enw a roddwyd i’r bont a godwyd dros yr afon yn 1756. • Mae tua 10 milltir i’r gogledd-orllewin o Gaerdydd ac mae poblogaeth y dref tua 32,000. •…

Hanner awr wedi naw ar fore dydd Sadwrn ac mae’r dre yn brysur. Ddim fel mae hi ar nos Wener neu nos Sadwrn pan allwch chi glywed bois y dre yn feddw rhacs ond… mae’n fywiog. Dwi newydd agor y siop ac wrth i mi lanhau’r ffenest, dwi’n ffodus i weld teuluoedd yn aros tu fas y popty i gael gafael ar y bara ffres a’r pice ar y maen. Dwi’n gweld rhai o’r bobl sydd newydd redeg y Park Run, yn gwisgo’u crysau a’u sgidiau rhedeg. Mae ’na rai sy’n gwisgo’n llachar, rhai’n dywyll, ond pob un yn gwenu o glust i glust ar ôl y ras. Dwi wrth fy modd yn gweld y dre fel hyn. Mae’n f’atgoffa o pan oeddwn i’n ferch fach ac yn mynd i’r…

Dywed rhai fod print llewpart yn cael ei gysidro’n niwtral erbyn hyn. Hynny yw, mae’n mynd gyda phob dim, yn un o’r ‘lliwiau’ rydyn ni’n gallu’i wisgo o hyd ac sy’n gweddu gyda chynnwys ein cypyrddau dillad, fel du, beige (neu lwydfelyn) a tan, ac felly’n hanfodol i bob un ohonon ni! Dwi o’r oed lle mae’r atgofion cyntaf o brint croen anifail ynghlwm wrth steil gwallt cwch gwenyn, gemwaith a sigarét y fythgofiadwy Bet Lynch ar Coronation Street. Roedd hi’n gwisgo print llewpart yn aml, naill ai ar ffurf blowsen, ffrog neu got ffwr – dyna oedd ei phrint hi, roedd e’n rhan ohoni. Roedd nifer yn cysylltu hyn â diffyg chwaeth, gan gredu ei fod yn edrych yn rhad, ond mae pethau’n wahanol erbyn heddiw. Yn wreiddiol, wrth…

CAWL PUPUR COCH O’r archfarchnad: Morrisons ‘The Best’ Assyrtiko, Gwlad Groeg (£10) Mae’r Assyrtiko llawn cymeriad yma o ranbarth Naoussa ym Macedonia, a gynhyrchir gan Kir-Yianni, yn cynnig profiad synhwyrus ac adfywiol. Ceir nodau blodau persawrus yn gymysg ag eirin gwlanog aeddfed. Mae’r daflod yn cael ei tharo â blas sitrws gwyrdd a ffrwythau cerrig. Mae’n hynod gytbwys, gydag asidedd sy’n torri drwy gyfoeth y croûtons halloumi. Nodweddir y gorffeniad gan eirin gwlanog gwyn, blodau persawrus a phinsiad o sbeis, sy’n gweddu’n berffaith gyda’r pryd fel cyfanwaith. Dyma un o’r gwinoedd Assyrtiko gorau yn yr archfarchnadoedd yn ein barn ni. Gyda bwyd dan ddylanwad gwledydd Môr y Canoldir, beth gwell na gwin o Wlad Groeg? Yamas! O Gymru: Rhosliw Gwinllan Llaethliw, Neuadd Lwyd, Aberaeron (£16 ar www.gwinllanllaethliw.co.uk) Dyma win hynod…

Dwi’n dod o gefndir ethnig cyfoethog a diddorol. Mae fy nheulu (Bapa, Mama, fy mrodyr a fy chwaer) a finnau’n dod o Brunei yn wreiddiol. Symudais i Gymru i astudio ym Mhrifysgol Aberystwyth am ddwy flynedd ym Medi 2013, ac erbyn hyn dwi’n byw yng Nghymru gyda fy ngŵr a dau o blant, tra bod fy nheulu ar fy ochr i’n dal i fod yn Brunei. Mae’r cyfuniad o ddiwylliannau Cymru a Brunei wedi dylanwadu’n fawr ar fy mywyd a’m gwerthoedd. Nawr, dwi’n parhau i ddysgu’r Gymraeg ac yn ceisio meithrin fy meibion gyda gwerthoedd a thraddodiadau fy nghefndir i a rhai Cymreig. Y cyd-letywr golygus Clywais i’r Gymraeg yn y brifysgol ond doeddwn i ddim wedi meddwl llawer amdano ar y pryd. Roedd setlo yn y brifysgol yn brofiad…

Mae’r gair ‘stoma’ yn air ymbarél gan fod llawer o fathau gwahanol, megis: • colostomi – stoma sy’n cael ei ffurfio yn y coluddyn mawr • ileostomi – sy’n cael ei ffurfio yn y coluddyn bach • iwrostomi – sy’n cael ei ffurfio ar gyfer clefydau’r bledren Glynis Morris yw un o’r nyrsys roddodd yr holl wybodaeth i fi pan gefais y llawdriniaeth yn Ysbyty Treforys, Abertawe. Meddai Glynis: “Ma pobl yn cael llawdriniaeth stoma am sawl rheswm. Y rhai mwyaf cyffredin yw canser colorectal, IBD a chlefyd colorectal. Pan mae pobl yn darganfod bod angen stoma arnynt, boed yn golostomi, ileostomi neu iwrostomi, mae’n cael andros o effaith emosiynol. Mae arbenigwyr nyrsio clinigol yn y maes yn gweld hyn drwy’r amser. Er hyn, rydyn ni hefyd yn gweld y…

Hwrdd (Mawrth 21–Ebrill 19) Ar 23 Gorffennaf bydd yr Haul yn symud i arwydd ffafriol yn eich bywyd, cyfnod sy’n addo bod yn llewyrchus, ac yn llawn hwyl a mwynhad. Amser da, felly, i fynd ar wyliau, ac i fwynhau’r Eisteddfod falle. Mae perthynas newydd ar y gorwel hefyd – cyfaill newydd, neu addewid o rywbeth mwy cymhleth? Mae ’na bosibilrwydd y bydd newidiadau yn y gwaith yn ogystal, ond byddwch yn barod am oedi. Tarw (Ebrill 20–Mai 20) Ar ddechrau’r haf byddwch chi’n llawn egni a brwdfrydedd, ac o fis Awst ymlaen bydd y pwyslais ar eich sefyllfa ariannol. Fel rheol rydych chi’n hynod o ddarbodus, ond nid eleni, pan fydd gwario ar oferedd yn ymddangos yn ddeniadol iawn. Gwych, os oes gennych chi ddigon o gelc wrth gefn,…

Wel, ma’r cyfrif banc, a ’nghorff i siŵr o fod, yn falch bod y broodiness o’dd ’da fi wrth sgwennu’r erthygl ddwetha i Cara wedi cilio am eiliad. O, ma fe dal ’na, yn cuddio tu ôl i wrychoedd a pholion lamp lle bynnag fi’n mynd, ond dyw e ddim yn boddi fi mwyach. On’d yw hormone yn bethe gwyllt, annealladwy a hollol unpredictable? Cyn cario mlân, ma rhaid i fi ymddiheuro. Ma’r golofn ’ma, ‘Tabŵb’, wedi datblygu i fod i gyd amdana i, am fy mywyd i’n llwyr, a llawer iawn yn llai tabŵ na wnes i ddychmygu. Ond – oes syndod? Fi ddim mewn cyfnod secsi na tabŵb o ’mywyd, prin ydw i’n ca’l secs, a prin iawn ydw i’n trafod rhyw gyda’n ffrindie. Felly, wrth gwrs, prin…

Mae’n anodd cael tocynnau i’r Lido. Ond ’nes i fagio rhai ar gyfer pen-blwydd fy merch haf diwethaf. Scorcher o ddiwrnod. ’Nes i gicio off am y Buttermilk Chicken yn y Gatto Lounge cyn hynny, a byddwn i’n dweud mwy wrthych chi pe bai gen i fwy o eiriau. Aeth fy nheulu a minnau i’r Lido, gan ddefnyddio’r fynedfa uchaf ger hen fanc HSBC. Sut wnaethon ni golli banc? Yno gwelsom fy ffrind Julie ac roeddwn mor ddiolchgar o gael eiliad brin lle gallwn gyflwyno Mam i un o fy ffrindiau anwylaf. “This is Julie. We’d be dead without her.” Daliodd fy mam law Julie a diolch iddi drosodd a throsodd. Yna dotiodd fy mam ar doriad gwallt pixie ffres Julie, ac adrodd y stori amdanaf i’n teimlo gormod o…

Mae Becky Davies yn Uwch-ddarlithydd rhan-amser ym Mhrifysgol De Cymru, ac yn gweithio fel artist yn y gymuned. Mae hefyd yn cynllunio gwisgoedd a setiau ar gyfer perfformiadau theatrig, ac yn artist cysylltiol i gwmni theatr Taking Flight a Chynyrchiadau Leeway. Y Lido LOIS ROBERTS Camodd drwy’r gât dro i ymyl y pwll. Dewisodd un o’r cytiau newid wrth y pen dwfn. Roedd gan y cytiau hen ddrysau pren a ddangosai’ch pen a’ch ysgwyddau, a bu ond y dim iddi fflachio un o’i bronnau i’r achubwr bywyd ifanc. Sylwodd ar wylan dew yn sbecian arni’n fusneslyd o ymyl y ffynnon. Newidiodd i’w bicini newydd. Roedd yr hysbyseb TikTok yn addo y byddai’n cuddio’r bloneg ac yn codi’r bronnau. Bicini pinc cwrel a gwyrdd tywyll ydoedd; lliwiau soft autumn a weddai…

“Such an unusual name.” Doeddwn i byth yn deall hyn fel plentyn bach. Roedd tair Angharad yn yr ysgol feithrin, ond roedd e’n cael ei ddweud wrtha i’n bur aml. Des i ddeall ychydig yn well wrth dyfu’n hŷn: ar dripiau ysgol i Barc Bywyd Gwyllt Pensgynor neu Sain Ffagan, gyda’r darnau arian poeth roeddwn i wedi eu cynilo yn chwysu yn fy llaw yn y siop ar ddiwedd y dydd, a sylweddoli bod pob Abigail, Amy ac Anna’n gallu prynu cas pensiliau, magned i’r oergell neu geidwad bach allweddi (pa allweddi oedd gan y plant 6 oed hyn?) wedi eu personoli. Eu henwau’n falch mewn print bras ar flaen darn plastig lliwgar rhad oedd yn ennyn eiddigedd ynddo i. Ond doedd dim byd yna i fi (na Llywarch, na…

Hanfod llunio prydau bwyd hafaidd yw rhwyddineb, heb golli dim ar flas ac amrywiaeth. Mae cynllunio o flaen llaw yn atal y duedd sydd gennym yn aml i fodloni ar yr hen ryseitiau cyfarwydd. Un cynhwysyn rwy’n ei ddefnyddio’n aml yw past harissa. Past tsili yw hwn sy’n tarddu o ogledd Affrica. Gellir ei brynu fel cynhwysyn parod mewn jar o’r archfarchnad, ond mae’n hawdd iawn ei wneud gartref ac mae’n cadw yn yr oergell am 4–5 diwrnod. O ganlyniad, gellir ei ychwanegu at nifer o ryseitiau yn ystod yr wythnos, gan greu prydau gwahanol sydd â blas unigryw. Gogoniant gwneud eich harissa eich hun yw y gallwch amrywio’r gwres yn ôl eich hoffter personol, trwy gynyddu neu leihau hadau’r tsili. Past harissa cartref CYNHWYSION 2 bupur coch o jar2 lwy…

Gall addurno’ch stafelloedd gyda thlysau a mân bethau ychwanegu cymeriad, golwg unigryw a swyn i’ch cartref heb dorri’r banc. Dyma rai awgrymiadau i’ch helpu i wneud y gorau o’ch darganfyddiadau. 1. Curadu casgliad • Themâu: Canolbwyntiwch ar themâu penodol; er enghraifft, ar gyfnod penodol, fel yr Oes Sioraidd/Fictoraidd neu ganol y ganrif, bohemaidd neu wladaidd, i greu golwg gydlynol. Yn aml wrth ddarganfod un math o eitem, mae rhai tebyg yn dod i’r golwg yn sydyn – rwy’n falch iawn o ’nghasgliad i o adar bach pres! • Lliwiau: Dewiswch dlysau sy’n ategu eich cynllun lliwiau presennol neu cyflwynwch liwiau newydd yn feddylgar. Gallwch wneud defnydd o wydr lliw er mwyn creu palet diddorol i ehangu ar gynllun eich stafell. 2. Cymysgu a chyfateb • Arddulliau: Peidiwch â bod ofn…

STORI SOPHIA Fy enw i yw Sophia Haden a dwi’n astudio ffisiotherapi yn y brifysgol ar hyn o bryd. Cefais ddiagnosis o lid briwiol y coluddyn (ulcerative colitis), sydd yn rhan o grŵp o glefydau IBD (Inflammatory Bowel Disease), ym mis Mawrth 2023 ar ôl i fi orfod mynd i’r ysbyty. Mae’n glefyd hunanimíwn sy’n effeithio ar ran waelod y system dreulio, sef y coluddyn mawr a’r rectwm. Y symptomau mwyaf cyffredin yw dolur rhydd, poen yn y bola a’r angen i fynd i’r tŷ bach yn aml. Nid yw’n glir beth yn union sy’n achosi’r clefyd yma ond un o’r rhesymau yw bod y system imiwnedd yn ymosod ar y system dreulio. Mae llawer o feddyginiaeth ar gael sy’n gallu trin y clefyd ond os ydy pob triniaeth yn…

Os byddwch chi’n gyrru o Aberhonddu i Bontsenni ar hyd yr A40, fe fyddwch chi’n mynd heibio i dŵr sy’n edrych fel castell Almaenig, neu rywbeth o Andalusia. Gyda choed yn gefndir, a lawnt yn arwain ati, dyma Eglwys Betws Pen-pont. Yn 1864, gofynnodd y Parchedig Garnons Williams i Syr George Gilbert Scott addasu eglwys o’r 18fed ganrif ar ei ystad ym Mhen-pont fel ei bod yn fwy addas ar gyfer addoli yn y 19eg ganrif, ac fel y byddai’n gapel anwes i bentref Llansbyddid. O ganlyniad, cafodd ei hailadeiladu, bron yn ei chyfanrwydd, yn 1865–66, a chostiodd y gwaith £1,000. Cododd Scott dŵr crwn newydd ar ochr orllewinol yr adeilad, gyda tho pigfain, a’i waelod yn agor yn uniongyrchol i mewn i’r eglwys. * * * Roedd Syr George…

Helô, ddarllenwyr Cara, mae’r haf wedi’n cyrraedd ni o’r diwedd! Elen dwi, a dwi’n gweithio fel ymchwilydd ar raglenni Heno a Prynhawn Da. Fe gychwynnais yn y rôl ar ôl gorffen fy ngradd BA yn y Gymraeg, y Cyfryngau a Chysylltiadau Cyhoeddus ym Mhrifysgol Abertawe, felly roeddwn yn lwcus iawn i dderbyn swydd yn y maes yn syth ar ôl graddio. Dwi’n dod yn wreiddiol o Ynys Môn, ond bellach wedi ymgartrefu yn y de ac yn gweithio yn y swyddfa yn Llanelli. Mae’n braf cael bod i mewn yn y swyddfa yn ddyddiol a chael cydweithio gyda chymaint o weithwyr eraill y cwmni, gan gynnwys cynhyrchwyr, gohebwyr, golygyddion a chriwiau ffilmio; mae cydweithio’n rhan hollbwysig o fy ngwaith. Does wybod beth fydd yr eitem nesaf y byddaf yn gweithio…