Table of contents for Gwanwyn 2025 in Cara

Mae Alanna Pennar-Macfarlane yn gerddor proffesiynol llawrydd, a dechreuodd ei thaith i ddysgu’r Gymraeg ar ôl cwrdd â Josh, ei gŵr, pan oedd y ddau’n astudio yn Llundain. Un o ble wyt ti, a beth yw dy hanes? Mae fy nheulu’n dod o’r Alban a does neb yn siarad Cymraeg (na Gaeleg yn anffodus). Gwnes i drio dysgu ieithoedd modern pan o’n i yn yr ysgol ond wnes i ddim dysgu unrhyw beth i’r un safon â fy Nghymraeg. Does dim iaith arall sy’n gweithio mor dda yn fy mhen â’r Gymraeg. Nawr mae Mam wedi dechrau dysgu hefyd! Ble a sut glywaist ti’r iaith Gymraeg am y tro cyntaf? Clywais i’r Gymraeg am y tro cyntaf pan o’n i’n ymweld â Chaerdydd i gwrdd â theulu fy ngŵr. Cyn…

Fel merch sydd bellach yn fyfyrwraig yn Aberystwyth ac yn treulio’r rhan helaeth o’r flwyddyn y tu allan i fro ei mebyd, mae wastad ryw wefr o ddychwelyd yn ôl i’r Wyddgrug. Mae’r absenoldeb hwnnw’n gadael imi ddod yn ôl a gweld y dref drwy sbectol wahanol o hyd ac o hyd, a sylwi ar bethau newydd yn yr ardal bob tro. Dyma, felly, gyfle imi fynd â chi ar daith drwy gilfachau’r fro. Y tu hwnt i gymeriadau Daniel Owen a hanes y Fantell Aur, mae’n gyfle imi ddangos ichi’r rhyfeddodau sy’n cuddio rhwng dyffrynnoedd Clwyd a phrysurdeb dinesig gorllewin Lloegr. Ar droed O Loggerheads i Foel Famau, mae’r ardal yn un sy’n siŵr o apelio at y rheiny ohonoch sy’n mwynhau antur ar droed. Un o drysorau mwyaf…

Fel menyw sy’n ceisio gofalu amdana i fy hun, ma gen i dipyn o ddiddordeb mewn damcaniaethau gwahanol, mewn ymchwil am sut i gadw’n iach, a beth i’w fwyta a’i yfed (neu beidio). Dwi wrth fy modd yn gwrando ar bodlediadau wrth fynd â’r ci am dro er mwyn deall mwy am y maes. Wnes i ddarllen erthygl y llynedd am gyflyrau sy’n gyffredin yn ein mysg ni’r Cymry, afiechydon sy’n ymwneud â’n ffordd o fyw. Roedd doctor yn nodi yn yr erthygl, tase fe’n gallu rhoi presgripsiwn i wella neu arbed nifer o’r afiechydon yma, mai cerdded fyddai’r feddyginiaeth orau.Ac wrth wrando ar bodlediad yr wythnos diwetha, clywais faethegydd yn dweud taw’r ffordd orau o ofalu amdanon ni’n hunain yw drwy ddefnyddio ein coesau. Mae’n ffaith hollol amlwg –…

narcissist (Oxford Dictionary): 1. a person who admires himself or herself too much, especially their appearance 2. a person who has a condition in which they are only interested in themselves and what they want, and have a strong need to be admired and a lack of understanding of other people’s feelings Mae’r gair ‘narsisydd’ (narcissist) yn cael ei daflu o gwmpas gryn dipyn heddiw. Mae mwy o sôn amdano ar y cyfryngau cymdeithasol, ac mae’n label hawdd ei daflu at berson rydyn ni’n teimlo ei fod heb ein trin yn deg. Ond beth yn union yw narsisydd? Sut mae modd adnabod un go iawn? Ydyn nhw i gyd yr un peth, ac ydw i mewn perthynas ag un? Yn ôl y Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM),…

Mae hyfforddi fel hanesydd pensaernïol ychydig fel dysgu sut i ‘ddarllen’ neu ‘gyfieithu’ hen adeiladau. Fodd bynnag, mae rhai adeiladau yn haws eu ‘darllen’ nag eraill, fel y tai Tuduraidd. Yr esboniad syml, fel y gwelwn yn yr erthygl hon, yw bod tai Tuduraidd yn hierarchaidd. Gwelodd cyfnod y Tuduriaid lefelau digynsail o adeiladu tai yng Nghymru, wrth i’r uchelwyr ddod yn fwyfwy ffyniannus. Rhoddodd Deddf Uno Cymru a Lloegr yn 1536 yr un statws gwleidyddol a chyfreithiol i’r Cymry ag i’r Saeson, a chyfleoedd i’r uchelwyr ddal swyddi pwysig yn y wladwriaeth Seisnig. O hyn ymlaen, roedd yr uchelwyr yn gadael eu heiddo i’w mab hynaf, yn hytrach na’i rannu rhwng y meibion i gyd, felly roedd modd i unigolion sefydlu ystadau mawr. Roedd Cymru’n wlad lawer mwy sefydlog…

Llaw lan sawl un ohonoch chi sydd wedi ca’l, neu sy’n nabod chwaer, mam, ffrind gore neu gyd-weithiwr sy wedi ca’l, neu sy ar fin ca’l caesarean. Ma’n llaw i lan yn uchel ar gyfer y tri. SPOILER! Fi’n feichiog eto :)Ac am y tro cynta fi’n eitha sicr y bydda i’n ca’l elective C-section, hynny yw, fi’n gwbod o flaen llaw ’mod i am eni’r babi drwy’r sunroof ac yn ca’l dyddiad penodol. Ma Wini a Besi wedi’u geni drwy C-section, ond y ddwy yn emergency – Wini ar ôl 50 awr o induction aflwyddiannus (sbort a sbri!), a Besi ar ôl be ma nhw’n ei alw’n ‘spontaneous labour’ (y geni yn dechre’n naturiol), ond ar ôl orie o contractions, doedd y dryse jyst ddim ffansi agor. Dim mwy…

Y TREFNWYR Manon a Louise Manon o Angladdau Enfys sy’n rhannu ei phrofiadau. Dwi eisiau cychwyn drwy rannu ychydig o esiamplau o’r rhesymau pam, yn ôl rhai rydan ni wedi’u cyfarfod dros y blynyddoedd, na ddylwn i fod yn drefnwr angladdau… “Ti’n ferch.” “Mae dy wallt yn rhy liwgar.” “Ti’n ifanc.” “Bydd dy blant yn gallu ogleuo marwolaeth arnat ti.” “Ti ddim digon cryf.” Pam ddylai’r ffaith ’mod i’n ifanc, yn ferch, yn fam neu â gwallt lliwgar fy nadu i rhag gwneud y gwaith anhygoel dwi’n ei wneud? A for the record, dwi’n gryf! Dwi’n rhedeg cwmni o’r enw Angladdau Enfys ym Mangor, Gwynedd, gyda fy ffrind Louise. Ers i mi lenwi holiadur gyrfaoedd ar y cyfrifiadur yn yr ysgol yn 15 oed, pan ddaeth Ymgymerwr a Chloddiwr Beddi…

Mae llawer o sôn ar hyn o bryd am fwydydd wltra-brosesedig (UPF – ultra-processed food), hynny yw, bwydydd parod sy’n llawn cynhwysion annaturiol sydd ddim i’w cael mewn cegin arferol. Dengys astudiaethau fod bwyta gormod o’r bwydydd hyn yn golygu nad ydym yn cael maeth digonol, gyda bara parod wedi ei sleisio ymhlith y bwydydd gwaethaf yn hynny o beth. Wrth gwrs, gyda phrysurdeb bywyd bob dydd a gofynion gwaith a theulu, nid yw’n hawdd bob amser osgoi bwydydd UPF. Er hynny, does dim byd i guro blas ac ansawdd bara cartref ffres y gallwn fod yn sicr o’i gynhwysion. Yn yr erthygl hon rwy’n canolbwyntio ar ryseitiau toes. Maent yn cymryd ychydig o amser ond yn werth yr ymdrech, o wybod ein bod yn bwydo’n hunain a’n teuluoedd â…

Gyda 18 mlynedd o brofiad coluro yn y diwydiant ffilm a theledu, rwy’n cynnig gwasanaethau fel microblading a lliwio gwefusau (lip blush), ac yn arbenigo mewn rhoi colur lled barhaol. Rwy’n fam i dri o blant ac ar hyn o bryd rwy’n gweithio o fy stafell harddwch gartref, yn Llanllyfni, Dyffryn Nantlle, gan gynnig amgylchedd cyfforddus a phersonol i’m cwsmeriaid.Y manteision Mae lliwio gwefusau, sef ffordd o gael lliw lled barhaol ar y gwefusau, wedi dod yn un o’r triniaethau mwyaf poblogaidd yn y diwydiant harddwch yn ddiweddar, ac mae nifer o resymau pam: 1. Canlyniadau naturiol Un o’r prif resymau y mae lliwio gwefusau mor boblogaidd yw ei fod yn sicrhau canlyniadau sydd yn edrych yn naturiol ac yn ffres. Trwy ddefnyddio pigmentau sy’n cyd-fynd â lliw naturiol y…

Faint o weithiau ydych chi wedi gwylio rhaglen deledu neu ffilm neu ddarllen llyfr am gymeriad sy’n mynd drwy amser caled ac sydd, o ganlyniad, wedi colli pwysau? Wel, nid un o’r rheiny ydw i. Anaml mae’r cyfryngau’n rhoi sylw i’r rhai sy’n magu pwysau pan mae bywyd yn mynd yn drech na nhw. Dyw hynny ddim yn syndod, achos dyw’r wardrob llawn dillad sy’n rhy fach na’r hunangasineb ddim yn glamorous o gwbwl.Mae’r blynyddoedd diwethaf wedi bod yn rhai heriol i ni fel teulu, ac mae’r sawl stôn dwi wedi eu magu wedi bod yn rhywbeth arall i mi ei ychwanegu at fy mhentwr gofidiau. Yng ngoleuni’r holl heriau go iawn dwi wedi eu hwynebu, dechreuais bendroni tybed pam fod y cynnydd yn y rhif ar y glorian yn…

Allwch chi gredu ei bod hi’n wanwyn yn barod? Mae tywydd y misoedd diwethaf (os nad y flwyddyn ddiwethaf!) wedi bod yn amrywiol a dweud y lleiaf, gyda chyfnodau sych iawn ac yna glaw trwm am wythnosau ar y tro. Mae’n ddigon i ddigalonni unrhyw un, ond yn sicr dydy hi heb fod yn flwyddyn hawdd i arddwyr! Mae ’na deimlad bod y byd a’i hinsawdd yn newid. Gall hyn fod yn rhwystredig i ni arddwyr, ond mae’r syniad o wynebu sialens hefyd yn un cyffrous i lawer ohonom. Mae’n gyfle i ddad-wneud arferion dibwys, dysgu, datblygu ac ymateb i’r byd o’n cwmpas. Gyda chyfnod dros y gaeaf i fyfyrio ac asesu llwyddiannau a methiannau’r llynedd, dyma restr o rai o’r prif dueddiadau sydd ar y gweill ar gyfer tymor…

Mae pawb yn siarad am dwf Reform ym Mhrydain. Dyma blaid sy’n ymfalchïo ei bod o blaid cwtogi mewnfudo i Brydain, er bod ymchwil yn dangos bod ymfudwyr yn hanfodol er mwyn mynd i’r afael â phrinder llafur, yn enwedig mewn sectorau sy’n wynebu galw sylweddol am weithwyr, megis iechyd a gofal. Dywedodd Nigel Farage, arweinydd Reform, yn 2014 fod rhannau o Brydain ‘fel tir tramor nawr’, a’u bod yn ‘anadnabyddadwy’ o ganlyniad. Dyma blaid sy’n ceisio apelio at y bleidlais ddosbarth gweithiol, ond sy’n agored wrth ddweud eu bod yn barod i dderbyn arian gan y biliwnydd Elon Musk er mwyn creu ‘aflonyddwch gwleidyddol fel na welsom erioed o’r blaen’. Ac er bod y wyddoniaeth yn dangos yn glir bod newid hinsawdd yn gwaethygu yn sgil gweithgarwch niweidiol dyn…

Mae’r mudiad #MeToo wedi newid sut ’dan ni’n meddwl am rywedd, grym a pharch. Mae #MeToo hefyd wedi dangos pa mor gyffredin ydy aflonyddu a cham-drin. Mae merched dewr wedi rhannu eu straeon, ond dydy’r mudiad ddim yn ymwneud â gwrando yn unig. Mae’n ymwneud â gweithredu – a ddynion, mae dyletswydd arnon ni i weithredu. Am amser rhy hir, mae gormod o ddynion wedi cadw’n dawel… Am amser rhy hir, mae gormod o ddynion wedi cadw’n dawel… Fi hefyd, i fod yn onest. Ydy, dwi’n gwbod, mae’n anodd torri’r norm a chodi llais, ond mae’n hanfodol os ’dan ni isio newid go iawn. Mae rhai’n meddwl nad ydy’r mater yn effeithio arnyn nhw, tra bod eraill yn ofni dweud neu wneud y peth anghywir. Ond mae tawelwch yn rhan…

• Prifddinas talaith Califfornia, gorllewin America • Poblogaeth yn 2024: 526,669 • 90 milltir o San Francisco • Lle mae afonydd Sacramento ac American yn cwrdd • Cartref y triathlon hynaf yn y byd • Dim ond tair gwaith y mae cofnod o eira, y diweddaraf yn 1976 • Enwogion – Eddie Murphy, Greta Gerwig, Mark Spitz Hanes Bu llwythau brodorol y Nisenan, Modoc a Miwok yn byw yn yr ardal hon ers miloedd o flynyddoedd ond ychydig iawn o ôl eu bodolaeth sydd i’w weld heddiw. Mes oedd eu prif gynhaliaeth oherwydd roedd nifer fawr o goed derw yn yr ardal ar y pryd, ac yn dal i fod. Hyd at y bedwaredd ganrif ar bymtheg bu cyfnodau dan reolaeth Sbaen ac yna Mecsico, ac o 1848 ymlaen llifodd…

Fy enw i yw Cerys, dwi’n 23 mlwydd oed ac yn byw yng Nghaerdydd. Yma y ces i fy magu gyda fy nwy chwaer iau, Cadi a Beca. Newyddiadurwraig i Newyddion S4C ydw i, a dwi hefyd yn cyflwyno a chynhyrchu fy mhodlediad fy hunan o’r enw Unbalanced with Cerys Davage, lle dwi’n trafod sut mae bywyd yn fy ugeiniau gydag anabledd cudd. Ers ’mod i’n fabi, roeddwn i wastad yn cael problemau bwyta – teimlo’n sâl o hyd, gwrthod bwyta, ac roeddwn yn anaemig iawn. Roedd gen i freichiau a choesau tenau, a bola enfawr. Roedd pobl yn yr ysgol yn aml yn dweud fy mod yn edrych fel plentyn beichiog! Am dair blynedd, doeddwn i ddim wedi tyfu o gwbl. Ar ôl mynd yn ôl ac ymlaen o…

Y freuddwyd Cawsom yr allweddi ’nôl yn 2020, ac fe aethon ni ati yn syth. Y freuddwyd erioed oedd adnewyddu hen dŷ, er efallai nid prosiect mor fawr! Roedd yr Hen Ficerdy yn amlwg yn mynd i fod yn jobyn dipyn o seis, a jobyn go araf hefyd (heblaw bod un ohonon ni’n ennill y loteri – sydd heb ddigwydd, yn anffodus!). Rheolwr adeiladu ydy Daryl, felly roedd ganddo syniad da o ran y gwaith, ac roedd hefyd wedi fy rhybuddio i fod yn amyneddgar. Doedd dim angen i mi fynd yn rhy wyllt yn Homesense am ychydig… doedd dim angen canhwyllau a chwshins jyst eto! Blwyddyn yn y tŷ Mae hi bron yn flwyddyn ers i ni fod yma ac mae Ebrill 2024 yn teimlo fel tipyn o amser…