Table of contents for Haf 2022 in Cara

A’r ddwy ohonon ni’r golygyddion yn Gardis (un wedi’i geni yn y sir a’r llall wedi ymgartrefu yno ers 30 mlynedd), rydyn ni wrth ein boddau bod yr Eisteddfod wedi cyrraedd Ceredigion o’r diwedd. Trowch i dudalen 24 i weld yr hyn sydd gan Dregaron a’r cyffiniau i’w gynnig, yn hanes cyfoethog, yn fusnesau lleol ac yn deithiau cerdded hardd. A beth am gael picnic wrth fynd am dro dros yr haf? Mae gan Rhian Cadwaladr bedair rysáit sy’n berffaith ar gyfer pryd o fwyd al fresco, mae Elin James Jones yn argymell diodydd hafaidd i dorri syched, ac mae Cara wedi hel pethau pert i’w prynu ar gyfer y picnic delfrydol. Pam ddim manteisio’n llawn ar fod allan yn yr awyr iach cyn iddi droi’n aeaf? Cawn wybod mwy…

Pan mae Gwyddelod yn gofyn i mi o ble yng Nghymru dwi’n dod, dwi’n deud y gogleddddwyrain, ger Wrecsam, achos mae ’na siawns eu bod nhw wedi clywed am Wrecsam – yn enwedig y dyddiau yma, ar ôl i’r sêr o Hollywood brynu’r tîm pêl-droed! Mewn gwirionedd, dwi’n gallu galw lot o lefydd yn Sir Ddinbych a Sir Fflint yn ‘adre’ achos ein bod ni wedi symud o gwmpas pan o’n i’n blentyn: o Acre-fair, i Loggerheads ger yr Wyddgrug, i Nercwys, i Lanynys yn Nyffryn Clwyd, ac yna i’r Wyddgrug. Er y symud o gwmpas, aeth fy mrawd, Niall, a finnau i’r ysgol yn yr Wyddgrug gydol yr amser: i Ysgol Glanrafon ac wedyn Maes Garmon. Wnes i grwydro cryn dipyn wedyn, cyn dod i fyw i Iwerddon. Ar…

Gyda’r haf ar ei anterth mae’n dymor mynd am dro, ymhell neu agos, a chreu diwrnod arbennig wrth fynd ag ychydig o fwyd. Beth am weini’r picnic gydag ychydig o steil?! Felly, ewch i’r parc chwarae lleol, i’r traeth, i gopa’r mynydd neu i’r ardd i fwynhau’r awyr iach, ac os na fydd y bwyd yn flasus, bydd pawb yn edmygu’ch cyfarpar picnic!…

Os ydych chi’n ddigon ffodus i fod yn mynd ar eich gwyliau yr haf yma, mi fyddwch yn siŵr o fod yn dechrau meddwl am beth i’w bacio yn eich cês. Os ydych chi’n teithio dramor ar awyren mae cyfyngiadau sylweddol bellach ar faint y cês, sy’n gwneud pacio bag a gorfod dewis y dillad cywir yn ben tost. Wedi dweud hynny, dwi wastad yn mynd â gormod o ddillad ac yn gwisgo’r hen ffefrynnau bob tro. Yn draddodiadol, roedd cwpwrdd capsiwl yn cadw at liwiau niwtral oedd yn cyfuno gyda’i gilydd yn hawdd, ond erbyn hyn, mae cyfuno lliwiau a phrintiau gwahanol yn ffasiynol a steiliau dillad yn addas i’w gwisgo yn ystod y dydd a gyda’r nos. Yn aml, rydym yn gwisgo dillad ar wyliau na fyddem yn…

Dwedwch rywbeth am eich hanes fel teulu. Meinir: Mae gen i wreiddiau yng ngogledd Sir Benfro a gogledd Sir Gaerfyrddin ond symudais i fyw i Geinewydd, Ceredigion pan o’n i’n blentyn. Cefais blentyndod hyfryd gyda chysylltiadau cryf ag arfordir Ceredigion a hefyd fynyddoedd y Preselau, lle treuliais lawer o amser. Roedd fy mam yn peintio tipyn, felly roedd celf yn rhywbeth y cawsom ein hannog i’w wneud gartre. (Mae fy chwiorydd hefyd yn gweithio yn y maes celfyddydol.) Wedi astudio BA ac MA mewn Celf Gain, es ymlaen i fod yn ddarlithydd Celf Gain ond yn ddiweddar dwi wedi mynd yn gwbl hunangyflogedig fel artist llawn-amser. Mari: Roeddwn i’n ddigon ffodus i gael plentyndod creadigol. Mynychais Ysgol Talgarreg ac Ysgol Dyffryn Teifi. Mae fy nhad Gwion a fy mrawd Steffan…

Ditzy, scatterbrain, diog, nyts, anniben, anhrefnus, dros y lle, chatterbox, rebel, didoreth, wastad yn hwyr… mae’r rhain i gyd yn eiriau sydd wedi cael eu defnyddio i’m disgrifio i ar ryw adeg neu’i gilydd. Yn blentyn, ro’n i’n swil, yn aml yn bryderus ac yn gorfeddwl, a byddwn yn bachu’n llwyr ar hobi cyn ei ollwng ar gyfer yr un nesaf. Yn fy arddegau ro’n i’n aml yn gadael fy ngwaith cartref tan y funud olaf un, ac er i mi ragori yn y pynciau ro’n i’n eu caru, ro’n i’n wrthryfelgar ac yn aflonyddgar yn ystod y gwersi. Fel myfyriwr yn y brifysgol, ro’n i’n adnabyddus am fod yn hwyr bob amser a des i’n agos iawn at fethu fy mlwyddyn gyntaf, ar ôl gadael yr adolygu tan y…

Weithiau, wneith paned arferol mo’r tro. O nunlle, mi ddaw’r ysfa i brofi’r ddefod fwriadus honno o baneidio mewn steil. Golyga hyn dy fod di’n torri dy rwtîn arferol o lowcio dy de o fẁg di-ffws. Yn hytrach, rwyt ti’n dewis arafu wrth ymestyn am y cwpan tsieina. Golwg ecsotig sydd iddo, gyda’i rimyn euraidd, a’r blodau bach delicet sy’n plethu o gwmpas ei ganol. Mae’r cwpan yn ffitio’n dwt yng nghoflaid ei gymar o soser. Dydyn nhw ddim yn perthyn i’r gegin yma; perthyn maen nhw i fyd cysêt y ddresel a chaffis crand yr high teas lle mae cacennau’n dyrrau twt, cymesur. Rwyt ti’n teimlo fel plentyn yn chwarae bach bod yn oedolyn. Daw atgofion am hanes y cwpan i flaen dy feddwl wrth i ti aros i’r…

Hwrdd (Mawrth 21–Ebrill 19) Gwrandewch ar eich greddf yr haf hwn, a dilynwch hi, hyd yn oed os yw pobl eraill – yr ‘arbenigwyr’ – yn eich cynghori yn wahanol. Chi sy’n iawn ar hyn o bryd. Rydych chi mewn hwyliau arbennig o dda yn y cyfnod yma ac ar ôl cryn dipyn o boen meddwl mae’r darnau yn eich bywyd yn dechrau syrthio i’w lle. Mae hwn yn gyfnod lwcus iawn i chi. Tarw (Ebrill 20–Mai 20) Mae newidiadau mawr ar eu ffordd. Peidiwch â cheisio eu rhwystro, fyddwch chi ond yn creu trafferth i chi’ch hunan. Ar ôl 24 Awst bydd y rhwystrau mwyaf anodd yn diflannu, ac er mai newid sydd raid mae’r awenau yn eich dwylo chi. Diolch byth fod y blaned Mawrth yn rhoi digon…

Dwi’n teipio brawddegau, a wedyn yn eu dileu nhw, sy’n profi rhwbeth i fi – ma’r pwnc yma’n ddilys ar gyfer TABŴB.Nag yw, dyw e ddim yn destun i greu sioc fel y rhai o’n i’n arfer sgwennu amdanyn nhw. Sai’n trafod fanny farts, nac orgasms, na’n hen ffrind ni, y clitoris. Dwi isie, ond ar hyn o bryd dwi’n fwy ddim isie trafod trio am fabi, felly dyna pam dwi’n gorfodi fy hunan i wneud. Yr eiliad dath Wini, fy mabi cynta i, mas, o’n i’n barod i fod yn feichiog eto. Dwi’n gwbod ers i’n chwaer i gyrraedd y byd ’ma pan o’n i’n dair oed ’mod i isie llwyth o blant fy hunan. O’n i’n 33 yn ca’l Wini, felly o’n i’n ymwybodol bod rhaid i fi…

Llinell o farddoniaeth gan un o feirdd y Mynydd Bach, B. T. Hopkins, yw llinell gyntaf hunangofiant Cathrin Jane ‘Cassie’ Davies – ‘Ba rin i bren heb ei wraidd?’ Er mwyn deall cymeriad y ddynes hynod hon a’i chyfraniad i fywyd a diwylliant Cymru, rhaid edrych arni yng nghyd-destun ei pherthynas â’i bro. Ganwyd Cassie Davies yn 1898 yng Nghae Tudur, fferm fach fynyddig yng Nghwm Croes, neu Flaencaron, ger Tregaron. Mae’n bwysig pwysleisio mai un o Flaencaron oedd Cassie, nid Tregaron, er iddi symud i’r dref yn ddiweddarach. Mewn cyfweliad ar y rhaglen Bywyd o archif HTV Wales mae Gwyn Erfyl yn gwneud y camgymeriad o’i chyflwyno fel un o Dregaron, a chaiff ei gywiro’n go handi ganddi! Fel un sydd wedi’i magu ym Mlaencaron fy hun, dwi’n deall…

Un o’r pethau dwi’n ei fwynhau fwyaf am yr haf ydy cael bwyta yn yr awyr agored. Mae rhywbeth arbennig am fwyta al fresco. Mi fydda i’n mynd â phicnic efo fi wrth fynd i gerdded yn y gaeaf ac yn ei fwyta wrth swatio tu ôl i wal neu mewn hen furddun, ond pan ddaw’r haf cawn osod blanced ar y gwair a rhoi ein picnic arno cyn eistedd ymhlith y blodau. Mae rhywbeth mor rhamantus am hynny. Dyma i chi ychydig o syniadau am be i’w roi yn eich basged bicnic. Salad cig moch ac wy Dyma fersiwn hafaidd o tsips, bacwn ac wy! Hawdd fyddai rhoi hwn mewn twb i’w gario efo chi ac mae’n eich llenwi ddigon fel na fydd angen dim arall, ac eithrio ffrwythau…

Tref yw Tregaron, nid pentre. ’Mond dweud. Rhag ofn bod dryswch a rhag ofn i chi bechu’r trigolion lleol. Fe brofwch groeso da yn y dre a’r ardal ac fe brofwch hefyd ryfeddodau natur, yn fynyddoedd, dyffrynnoedd, afonydd a llynnoedd. Ac os oes gennych gar yn y dre, fe brofwch ryfeddodau parcio Tregaron hefyd! Ond nawr, dewch am dro. Paratowch neu prynwch bicnic – mae digon o siopau, caffis a bwytai a becws yn nhref Tregaron. Wedyn penderfynwch p’un ai teithio ar droed fyddwch chi, neu mewn car neu ar drafnidiaeth gyhoeddus. Mae llwybrau cerdded di-ri yn yr ardal – ewch â map neu defnyddiwch ap dibynadwy. Ry’ch chi wir yng nghefn gwlad a dyw’r system drafnidiaeth gyhoeddus ddim yn eang. Siaradwch ag un o’r cwmnïau bysus lleol i’ch rhoi…

Un o Ffos-y-ffin, Aberaeron ydw i, yn ferch i Eryl ac Anne Jones (Dad yn brifathro a Mam yn athrawes ysgol gynradd) ac yn chwaer i Donna. Roedd canu yn fy esgyrn i. Doeddwn i ddim yn berson hynod o hyderus, ond pan own i’n canu, roedd hyder yn dod o rywle. Alla i ddweud ’mod i’n teimlo’n fwy fel ‘fi’ pan own i’n canu na thrwy unrhyw weithgaredd arall. Mae gen i atgofion annwyl o eisteddfota ledled Cymru – mewn eisteddfodau lleol yng Ngheredigion pan own i’n ifanc iawn (gydag Anti Rhoda, ar draws y ffordd i ni, yn hyfforddi ac yn gwmni ym mhob eisteddfod, a’i gŵr, Wncwl Tomi, yn chauffeur) ac wedyn yn y Genedlaethol hefyd pan own i’n ddigon hen. Rhwng pump a deunaw oed, roedd…

Pan ofynnwyd i mi gymryd gofal o dudalen Tinopolis ar gyfer rhifyn haf Cara sy’n dod allan cyn yr Eisteddfod Genedlaethol eleni, wel dim ond un pwnc oedd yn dod i’r meddwl. Unrhyw esgus i siarad am steddfod a dwi ’na! Dechreuodd fy niddordeb yn y Steddfod yn gynnar iawn, ac fel i lawer o blant Cymru Eisteddfod yr Urdd ddaeth gyntaf. Fe wnes i ddechrau cystadlu pan o’n i’n 4 blwydd oed a phrofi bach o lwyddiant yn y blynyddoedd cynnar. Fel y gallwch chi ddychmygu, roedd pawb ym mhentref bach Mynachlog-ddu wrth eu bodd yn gweld merch o’r ardal yn llwyddo ar lwyfan y Genedlaethol a neb yn fwy balch na fy athrawes ganu, y ddiweddar Tonwen Adams, a fuodd yn dipyn o ddylanwad arna i. Ma steddfod…