Innholdsfortegnelse for Gaeaf 2023 i Cara

Wel, am ychydig fisoedd prysur a chyffrous i Cara! Rhwng cael stondin yn Tafwyl, cymryd rhan mewn ambell sesiwn wych yn yr Eisteddfod, lansio ein gwefan newydd, cwrdd â merched ifanc Cymru yng nghynhadledd #FelMerch Urdd Gobaith Cymru, a chyhoeddi Menopositif, y llyfr cyntaf yn y Gymraeg am y menopos – mae eich cefnogaeth a’ch geiriau caredig wedi bod yn hyfryd. Hoffem groesawu ein colofnydd newydd, Naomi Saunders, a fydd yn rhannu ei harbenigedd a’i hawgrymiadau ar bopeth sy’n ymwneud â phlanhigion, yn y tŷ ac yn yr awyr agored. Trowch i dudalen 56 i ddarllen ei cholofn gyntaf. Pleser bob amser yw arddangos talentau menywod o bob maes, ac mae nifer o fenywod ym myd y celfyddydau yn cael sylw yn y rhifyn hwn. Efallai eich bod chi wedi…

Dwed rywbeth am dy gefndir ac am hanes dy deulu. Mae Dad yn dod o Iran, a Mam o Lanuwchllyn – dau fyd hollol wahanol! Gwnaethon nhw gwrdd mewn clwb Groegaidd yng Nghaerdydd ond roedden nhw wedi gweld ei gilydd cyn hynny, yn y dafarn roedd Mam yn gweithio ynddi! Mae meddwl am y stori yma yn fy ngwneud i’n hapus. Mae cwrdd â rhywun yn y ffordd organig yma, fel ‘yr hen ddyddiau’, yn swnio mor hyfryd. Roedd Dad yn meddwl bod Mam yn dod o Sweden yn wreiddiol! Ha ha! Mae’n anodd siarad a meddwl am y straeon yma achos er eu bod yn hyfryd, maen nhw hefyd yn fy ngwneud i’n drist gan nad yw Dad gyda ni nawr, ar ôl i ni ei golli bron flwyddyn a…

Prosiect teilwriaeth gynaliadwy yw Blancot, mewn cydweithrediad ag Oasis Caerdydd, elusen ddielw wedi ei lleoli yn Sblot sy’n cynnig croeso a chefnogaeth i ffoaduriaid a cheiswyr lloches. Dechreuwyd y prosiect yn 2020 gan Catherine Davies (Teilwr Bach) gyda chymorth ariannol o gronfa’r Ashley Family Foundation a Chronfa Gymunedol Viridor ‘Prosiect Gwyrdd’, ac ers 2023 gan Gronfa Treftadaeth y Loteri Genedlaethol fel rhan o brosiect ‘Cot Wlân Gymreig Wrth Fesur’. Mae’n gyfle i gleientiaid Oasis wella eu cyflogadwyedd a’u sgiliau iaith acennill ymdeimlad o les a chyflawniad. Mae Catherine yn cydlynu ac yn rhedeg gweithdai wythnosol yng nghanolfan Oasis, gan ddysgu sgiliau teilwra trwy wneud cotiau o hen garthenni Cymreig. Caiff y cotiau eu comisiynu gan unigolion, ac mae’n bosib dewis blanced sydd wedi ei rhoi i’r elusen neu ddod ag…

Mae stori anabledd yng Nghymru yn stori sydd heb ei hadrodd na’i chlywed. Meddai cyflwynydd y gyfres, Mared Jarman,“Mae hanes pobl anabl ac anabledd ei hun yn berthnasol i ni i gyd. Trwy ddysgu ac addysgu, gobeithio bydd pethau yn newid…” Yn y gyfres o dair rhaglen, mae’r actores a’r ysgrifenwraig yn mynd ar daith bersonol i ddarganfod hanes cudd brwydr pobl anabl yng Nghymru. Nid siwrnai i ganol hanes anabledd yn unig yw hon, ond siwrnai o hunanddarganfod i Mared, fel person anabl ei hun. “Ma bod yn anabl yn rhan fawr o bwy ydw i, ond hyd nes bo’ fi’n gwybod yr hanes,” meddai, “ma rhan ohono i ar goll.” Dechreuodd Mared golli ei golwg pan oedd hi’n naw mlwydd oed. Ychydig cyn ei phen-blwydd yn ddeg, cafodd…

'Syndrom y Mini coch’. Dyna oedd ymadrodd ‘Scofiadwy fy ffrind pan ddywedais wrthi fod nifer o bobl ro’n i’n eu nabod wedi colli baban yn y groth heb yn wybod imi. “Unwaith ti’n prynu Mini coch, ti’n gweld un ymhob man.” A phan gollais innau faban ar ôl ei gario am 17 wythnos yn ystod 2020, sylweddolais ei fod yn brofiad hynod o gyffredin. Cyhoeddais bwt ar y cyfryngau cymdeithasol yn coffáu’r rhai a gafodd eu geni ynghwsg yn ystod wythnos ymwybyddiaeth colli babanod ym mis Hydref y flwyddyn honno, a chysylltodd sawl un yn dweud bod hynny wedi digwydd iddynt hwythau hefyd. Ro’n i wedi pendroni ynghylch cyhoeddi cyfrol ar y pwnc cyn hynny. Yn ystod y pandemig doedd dim llawer o gefnogaeth wyneb yn wyneb ar gael i…

Yr hydref a’r gaeaf yw fy hoff dymhorau, sy’n od braidd i rywun sy’n cael ei phen-blwydd yn yr haf. Dwi’n caru dillad a lliwiau’r hydref – lliwiau cynnes mewn tywydd oer, dyna be dwi’n ei garu. Felly, roeddwn i’n falch iawn o weld lliwiau hydrefol ar y catwalk yn ystod Wythnos Ffasiwn Llundain yn seiliedig ar yr olwg goth, ond yn fersiwn mwy meddal. Er enghraifft, defnyddiwyd pensil brown i feddalu’r llinell i greu llygaid myglyd neu smokey gyda gwefusau tywyll mewn coch neu biws tywyll (er, yn bersonol, dydw i ddim yn ddigon dewr i wisgo lipstig piws tywyll!). Dwi wedi creu tri edrychiad gwahanol fan hyn, all weithio gyda dillad o bob lliw, a gyda chroen a gwallt o bob lliw hefyd. Ar ôl golchi fy wyneb…

“’Dan ni’n dda am fownsio syniadau oddi ar ein gilydd, cyn eu troi’n orchuddion. Mae o jyst yn gweithio.” Nid yn aml y dewch chi ar draws busnes sy’ngreadigaeth rhwng mam a mab, ond mae Mari Emlyn a’i mab Ifan wedi bod yn cynllunio ac yn cynhyrchu lamplenni o sied fach binc yng ngardd cartref y teulu sy’n edrych dros afon Menai ers tair blynedd bellach. Eu dymuniad ydy creu darn hardd, llawn cymeriad, a fydd yn cael ei basio i lawr dros y cenedlaethau. Mae dyluniadau unigryw’r lamplenni, a’r myrdd o liwiau, yn esblygiad o rai a welodd olau dydd yn ystod cyfnod clo 2020, wrth i Mari ac Ifan fyw dan yr un to am y tro cyntaf ers rhai blynyddoedd. Un dydd bu Mari’n chwilio am lamp…

Mae Bethan Ellis Owen yn byw y tu allan i Gaerdydd efo’i phartner Jack a’r merched, Begw, Efa a Jesi, heb anghofio’r cŵn, Lili a Wini. Mae hi wedi cael blwyddyn i’w chofio yn cael y cyfle i bortreadu Ani yn y gyfres deledu Anfamol, ac yn dal i fwynhau bod yn rhan o bentref Cwmderi fel Ffion Llywelyn yn Pobol y Cwm. Ar hyn o bryd mae’n actio yn y ddrama Rhinoseros gyda’r Theatr Genedlaethol sydd ar daith tan ganol mis Tachwedd. Hoff bodlediad: The Diary Of A CEO with Steven Bartlett. Mae’n trafod gymaint o bynciau gwahanol ac yn gwneud hynny mewn ffordd syml ac yn hawdd ei ddeall a’i ddilyn. Hoff gân: ‘Un Seren’ gan Delwyn Siôn. Mae’n fy nghyffwrdd i bob tro, ac yn gwneud i fi…

Eich ffrind lliwgar sy’n hoff o batrymau: Wel, mi fydd hi’n Ddolig cyn bo hir a dwi’n siŵr ein bod ni i gyd yn ei chanol hi braidd wrth feddwl am ba anrhegion i’w cael i’n teuluoedd a’n ffrindiau. Gallwn dreulio wythnosau yn edrych am yr anrheg berffaith fydd yn plesio, ond beth fyddwn i’n ei argymell? Planhigion tŷ, wrth gwrs! A’r peth gorau am hynny? Allwch chi byth gael gormod ohonyn nhw! Dyma fy argymhellion ar gyfer y planhigion tŷ delfrydol i’w rhoi yn anrheg i’ch hoff bobl eleni: Mae dail patrymog y teulu yma o blanhigion pader yn siŵr o ddenu sylw, ac mae cymaint o wahanol rai ar gael mewn lliwiau pinc a gwyrdd – y Calathea lancifolia (rattlesnake plant) neu’r Orbifolia, y Maranta leuconeura neu’r Stromanthe…

Panfyddwn ni’n gwylio rhaglenni fel Bridgerton, neu addasiad ar gyfer y sgrin o Pride and Prejudice, cawn ein gosod mewn byd o fraint, arian a chyfleoedd. Mae Mr Darcy yn ddyn hynod o gefnog, ac mae Pemberley, ei ystâd yn y nofel, yn cael ei chynrychioli gan sawl ystâd mewn addasiadau gwahanol o’r stori – gan gynnwys Renishaw Hall yn Swydd Derby, Lyme Park ger Stockport (addasiad y BBC yn 1995), a Chatsworth House, eto yn Swydd Derby (yn yr addasiad ffilm gyda Keira Knightley a Matthew Macfadyen yn 2005). Ond sut fywyd fyddai gan y rhan fwyaf ohonon ni, ddarllenwyr Cara, pe baen ni’n byw yng nghyfnod Pride and Prejudice? Ac ym mha fath o le y bydden ni, o bosib, yn byw? Cyn 1604 roedd gan bawb hawl…

Mae hi bron yn flwyddyn ers i mi ohebu’n fyw am y tro cynta – mae amser wedi fflio a dwi’n mwynhau pob diwrnod fel petai o’r diwrnod cynta imi gamu o flaen y camera fel rhan o dîm Tinopolis Cymru. Mae stori a phobl wahanol yn llenwi fy mywyd bob dydd. Cael bod yn wenynwr neu’n ralïo am y diwrnod – dwi fel plentyn yn cael trio pethau newydd a chyfarfod pobl newydd. Mae pob un, wrth reswm, yn creu argraff arna i ond mae ’na rai, yn ddiweddar, sydd wedi dwyn tamaid bach o fy nghalon i, ac a fydd yn aros efo fi am sbelan go hir. Nid bob tro ydw i ar gamera pan fydda i’n mynd i gyfweld pobl, ac weithiau dwi’n mwynhau hynny’n fwy…

Hwrdd (Mawrth 21–Ebrill 19) Rydych chi’n blentyn y gwanwyn a’r haf, ac mae meddwl am fisoedd y gaeaf yn dueddol o godi’r felan, ond pan fydd yr Haul yn symud i arwydd y Saethydd ar 23 Tachwedd byddwch chi’n sirioli rhywfaint ac yn mynd ati i drefnu Nadolig gwerth chweil i’ch teulu. Peidiwch â gwario’n rhy wyllt neu difaru wnewch chi yn y flwyddyn newydd, cyfnod sy’n argoeli’n un eitha rhamantus i chi! Tarw (Ebrill 20–Mai 20) Mae hwn yn gyfnod eitha trwm yn eich bywyd, gyda’r blaned Wranws yn eich gosod mewn tipyn o gyfyng-gyngor. Ceisiwch ymatal rhag gwneud penderfyniadau pwysig tan ar ôl 27 Ionawr – bydd eich meddwl yn llawer cliriach erbyn hynny. Ar y llaw arall, mae’r blaned Iau am ddod â lwc i’ch côl, yn…

• Nid deiet yw ymprydio ysbeidiol ond patrwm bwyta, pan fyddwch chi’n mynd trwy gyfnodau o fwyta a chyfnodau o beidio bwyta (ymprydio). • Rydych chi’n bwyta ar adeg benodol o’r dydd ac yna’n stopio bwyta tan fod y cyfnod nesaf yn dechrau. • Nid yw’n cyfyngu ar y math o fwyd allwch chi ei fwyta, ond yn hytrach pryd i fwyta. Os ydych chi, fel fi, yn ymddiddori mewn byw yn iach, os ydych chi wedi trio colli pwysau dros y blynyddoedd diwetha, neu hyd yn oed wedi codi cylchgrawn neu bapur newydd yn ddiweddar, mae’n siŵr eich bod wedi clywed ychydig am ‘ymprydio ysbeidiol’, neu ‘intermittent fasting’. Ella’ch bod chi wedi clywed am ‘ffastio’ gan bobl eraill ar wefannau cymdeithasol ac wedi clywed ei fod yn wyrthiol, bod…

Fel rhywun sy’n caru printiau, yn enwedig printiau blodau, dwi’n ffan mawr o’r brand eiconig Laura Ashley. Dwi’n siŵr bod pawb wedi clywed amdani hi a’r brand gan ei bod hi’n gymaint o eicon ym myd ffasiwn ac addurno cartref. Yn wreiddiol o Ddowlais, Merthyr, wedi iddi orffen yn yr ysgol ymunodd â Gwasanaeth Llynges Brenhinol y Merched cyn cael swydd fel ysgrifenyddes i’r WI yn Llundain a chyfarfod ei gŵr. Fe’u priodwyd yn 1949. Cawson nhw ddau o blant a’u magu yn Pimlico, Llundain, ac yno yn 1953 yn llofft eu cartref y dechreuodd y cyfan i Laura Ashley, yn gwnïo a phrintio ffabrig gan ofalu am y plant yr un pryd. Wedi hynny, bu hi a’i gŵr Bernard yn printio llieiniau llestri, sgarffiau a hancesi a’u gwerthu mewn…

Beth yw dy hanes cynnar di? Hogan o Ben-y-groes, Dyffryn Nantlle ydw i, a dwi’n byw yn Førde, tref fach yng ngorllewin Norwy, ers dros 30 mlynedd. Cefais fy ngeni yn 1962 yn Ysbyty Bryn Beryl, Pwllheli, a byw blwyddyn gyntaf fy mywyd hefo fy rhieni yn nhŷ Nain a Taid (rhieni Mam) yn Pwll, Penmorfa cyn symud i Ben-y-groes. Fi ydy’r hynaf o dri o blant – mae gen i chwaer a brawd – a chefais fy addysg yn Ysgol Gynradd Pen-y-groes ac Ysgol Dyffryn Nantlle. Dwi wedi bod yn hoff iawn o anifeiliaid erioed ac yn lwcus iawn o fod wedi cael nifer o anifeiliaid anwes – cath, ci, cwningod, crwban, hamster, mochyn cwta a hyd yn oed oen llywath un flwyddyn, ond roeddwn i’n breuddwydio nos a…

' Darfyddiad parhaol ar fislifo, o ganlyniad i ‘Dddiffyg gweithgarwch ffoliglaidd yr ofarïau’ – dyna ddiffiniad swyddogol Sefydliad Iechyd y Byd o’r menopos. Gall y menopos ddigwydd yn naturiol, ar ôl 12 mis o amenorea, sef diffyg mislif. Ond gall hefyd ddigwydd pan fo niwed i’r ofarïau o ganlyniad i driniaethau megis cemotherapi, neu os yw’r ofarïau’n cael eu tynnu drwy gyfrwng hysterectomi. Erbyn 2030, amcangyfrifir y bydd dros biliwn o fenywod ledled y byd yn perimenoposaidd neu’n ôl-fenoposaidd, a thua 50 miliwn yn cyrraedd y menopos bob blwyddyn. Gall amrywiaeth o symptomau ddod law yn llaw â’r newid cyflym yma yng nghydbwysedd hormonaidd menyw, megis pyliau poeth, cynnydd mewn gorbryder, diffyg cwsg a llawer mwy. Bydd hyn i gyd yn cael effaith uniongyrchol ar 51% o’r boblogaeth, ond yn…

Beth yw dy hanes di? Gyda’r enw hyfryd yna, wyt ti o dras Eidalaidd? Mae’n garedig iawn i chi ddweud bod yr enw yn hyfryd. Mae wastad wedi achosi problemau i mi, ond dros y blynyddoedd dwi wedi dod yn falch iawn ohono – wel, y cyfenw, beth bynnag! A dach chi’n llygad eich lle fod yr enw yn dod o’r Eidal. Symudodd fy neiniau a ’nheidiau o Campobasso a Rhufain i Gymru yn y 1960au er mwyn creu bywydau gwell i’r teulu cyfan. A dyna’n union beth wnaethon nhw yma yng Nghymru. Ac er fy mod i wedi cael fy magu yng Nghymru, roeddwn i’n treulio tipyn o amser yn yr Eidal bob blwyddyn dros wyliau’r haf yn ymweld â theulu efo Mam a Dad, Gaetano a Luisa, a…

Mae’r Llyfrgell Genedlaethol yn gartref i gasgliad cenedlaethol o gelf Cymreig, ac yn ganolog i’r casgliad mae nifer o weithiau a roddwyd gan CASW, sef Cymdeithas Celfyddyd Gyfoes Cymru, ar hyd y degawdau. Sefydlwyd CASW (Contemporary Art Society for Wales), sydd yn elusen gofrestredig, yn 1938 gyda’r bwriad o gefnogi celf gyfoes Gymreig. Ers 1948 mae’r Llyfrgell wedi derbyn 131 o weithiau celf yn rhodd gan y Gymdeithas. Crëwyd nifer o’rgweithiau hyn gan artistiaid benywaidd, oedd yn aml wedi eu hanwybyddu mewn hanes, ac felly chwaraeodd y Gymdeithas rôl ganolog yn rhoi sylw i’w gwaith. Un o’r gweithiau cynharaf a roddwyd i’r Llyfrgell gan y Gymdeithas, yn 1958, oedd astudiaeth o flodau mewn fas gan yr artist modernaidd nodedig Gwen John. Mae’r artist yn adnabyddus am ei phortreadau llawn emosiwn…