Cara -julkaisun Gaeaf 2021 -irtonumeron sisällysluettelo

Croeso i rifyn Gaeaf 2021, rhifyn arall llawn hanesion, lluniau, syniadau a safbwyntiau gan fenywod Cymru a thu hwnt. Gyda chynhadledd COP26 newydd gael ei chynnal yn Glasgow, a’r rhybuddion am yr hinsawdd yn fwyfwy brawychus bob dydd, rydyn ni i gyd yn ceisio gwneud popeth fedrwn ni i ofalu am ein planed. Wyddoch chi mai’r diwydiant dillad yw un o lygryddion mwya’r byd? Felly, beth am logi gwisg ar gyfer y parti Nadolig yna sydd ar y gorwel, yn hytrach na phrynu dilledyn y gwnewch chi ei wisgo un waith a’i daflu i’r cwpwrdd ac anghofio amdano? Darllenwch argymhellion Helen Angharad Humphreys am logi dillad ac ategolion ar dudalen 43. Wnaethoch chi fwynhau erthygl Ceri Norton yn y rhifyn diwethaf am ddringo mynyddoedd a chanfod mannau cudd y wladŵ…

Os bydd rhywun yn dweud wrthych eu bod yn anneuaidd, mae’n bwysig gofyn beth mae bod yn anneuaidd yn ei olygu iddyn nhw. Mae hunaniaeth anneuaidd yn amrywio a gall gynnwys pobl sy’n arddel rhai elfennau o hunaniaethau deuaidd dyn a dynes, tra bod eraill yn eu gwrthod yn llwyr. Yn wreiddiol o dde Cymru, mae Kes Beacon bellach yn byw yn Essex, a does dim bwriad i ddychwelyd ar frys i Gymru. Rhyw ddydd, hoffai Kes (sy’n defnyddio’r rhagenwau eu/nhw) symud yn ôl, ond mae ganddyn nhw restr o ddelfrydau fel person anneuaidd. “Hoffwn weld clinigau rhyw gweithredol yn y Gogledd a’r De, neu system lle gall meddygon teulu ragnodi’r ymyriadau achub bywyd sydd eu hangen,” medden nhw. Hoffai Kes hefyd weld buddsoddiad mewn seilwaith di-ryw ar gyfer hamdden…

Ydych chi erioed wedi benthyg dilledyn gan ffrind ar gyfer mynd ar wyliau neu ar gyfer noson benodol? Oeddech chi’n teimlo nad oedd dim byd yn eich cwpwrdd chi oedd yn addas? Dwi’n siŵr mai “wrth gwrs” yw ymateb y rhan fwyaf ohonom. Mae benthyg gan ffrind, chwaer, neu hyd yn oed gan fam neu ferch yn rhywbeth cwbl naturiol i’w wneud. Mae fy chwaer a finnau wedi prynu dilledyn yr un er mwyn gallu cyfnewid bob hyn a hyn, a chael manteisio ar y ddau. Grêt, dau opsiwn. A sawl gwaith ydych chi wedi prynu gwisg neu ffrog ar gyfer parti, priodas neu achlysur arbennig, ei gwisgo hi unwaith ac yna ei rhoi hi’n ôl yn y cwpwrdd heb iddi weld golau dydd byth eto? Nifer o weithiau, dwi’n…

Ar fryn uwchben Aberystwyth mae strwythur s ydd i’w weld am filltiroedd, ond nid y golofn i goffáu Wellington y bydda i’n sôn amdani yn yr erthygl hon. Dwi am sôn am y strwythurau hynafol sydd wrth waelod y tŵr. Mae Pen Dinas yn fryngaer sy’n dyddio’n ôl i’r Oes Haearn (c. 800 CC–100 OC), ac mae wedi ei lleoli ar ben un o’r bryniau sy’n wynebu’r môr rhwng aberoedd afonydd Ystwyth a Rheidol. Mae’r copa deheuol 120 metr uwchlaw lefel y môr, a’r un gogleddol ychydig yn is. Yn ôl yr archeolegydd Toby Driver, nid adeiladwyr y gaer wreiddiol ym Mhen Dinas oedd y bobl gyntaf i anheddu’r ardal. Yn ei lyfr Bryngaer Pen Dinas Hill-fort: A Prehistoric Fortress at Aberystwyth, dywed: ‘Mae’n sicr bod i’r bryn ryw fath…

Hwrdd (Mawrth 21–Ebrill 19) Os ydych chi ar fin arwyddo papurau swyddogol arhoswch, os gallwch chi, tan 15 Tachwedd. Mae hi’n bosib bod gwario annisgwyl wedi’ch llethu yn ddiweddar; fe ddylai ysgafnhau o hyn ymlaen. Dros y misoedd diwetha rydych chi wedi tyfu mewn hyder, ac fe ddylai hynny eich helpu i wynebu’r cyfnod anodd sy’n debygol o ddod ar ddechrau’r flwyddyn. Tarw (Ebrill 20–Mai 20) Mae cyfnod rhamantus ar fin dechrau yn eich bywyd, ac os nad ydych chi wedi cwrdd â’r person iawn i gynhesu’ch gwaed eto, fe allai rhywbeth annisgwyl ddigwydd cyn bo hir. Mae presenoldeb y blaned Wranws yn eich arwydd gydol y flwyddyn yn rhybuddio y gall y pethau mwyaf rhyfeddol a sydyn ddigwydd. Rydych chi’n eitha ceidwadol fel arfer, felly fe gawsoch rybudd! Gefeilliaid…

Falle bo’ fi’n hy yn credu bod y rhan fwya ohonoch chi ’di clywed fi’n traethu am ddiffyg safon addysg ryw yng Nghymru, a pha mor hen ffasiwn a negyddol yw’r gwasanaeth sy’n cal ei gynnig. Wel, ma bod yn feichiog a wedyn yn fam wedi cadarnhau’r meddylfryd yma gam ymhellach, a dwi hyd yn oed yn fwy brwd i ddatblygu’r drafodaeth am ryw, a gwthio’r sgwrs ymlaen i rywle llai canoloesol nag oedd hi pan o’n i yn fy arddegau. Yn 2020, pan benderfynes i bo’ fi’n barod i gael babi a mynd ati i wneud tam bach o ymchwil am sut i neud mor fuan â phosib, ges i sioc o weld cyn lleied o’n i’n gwbod am ’y nghorff fy hunan. Fel rhywun sydd â phodlediad am…

Dwi yma ers canol Mehefin a dwi’n dal i drio penderfynu pa luniau i’w rhoi ar ba waliau. Ond ro’n i’r un fath 21 mlynedd yn ôl, pan symudais i mewn i Ffrwd y Gwyllt. Dwi wir yn credu bod angen byw yn rhywle, ei anadlu a’i deimlo cyn gwneud unrhyw benderfyniadau o ran addurno. Dwi ddim yn dallt pobl sy’n gallu rhoi’r cwbl at ei gilydd yn eu pennau fisoedd ymlaen llaw. Hen feudy gwartheg ydi fy nghartref newydd i, a dwi ddim yn meddwl y gallech chi ddod o hyd i feudy hyllach. Ond mae gan benseiri sbectol gwbl wahanol i mi, a dwi’n dal i ryfeddu at weledigaeth Catrin, y pensaer. Roedd ’na gyfyngiadau oherwydd rheolau’r Parc Cenedlaethol wrth gwrs, ond mae’r canlyniad yn hyfryd i fyw…

Mae’n bleser gan Cara gydweithio â Betsan Haf (Celf Calon) a chwmni Gola i gynnal cystadleuaeth ffotograffiaeth ar y thema Golau/Goleuni. Mae sawl ffordd wahanol o ddehongli’r testun, felly ewch ati i feddwl am syniadau a thynnu lluniau dros gyfnod y Nadolig a’r Calan. Byddwch yn greadigol! Bydd Betsan Haf yn beirniadu’r gystadleuaeth, a bydd yr enillydd yn derbyn gwerth £100 o rodd gan gwmni Gola, yn ogystal â chael y llun buddugol wedi ei fframio, a’i gynnwys mewn print yn Cara gwanwyn 2022. RHEOLAU: • Dim mwy na 2 lun gan bob ymgeisydd. • Rhaid i’r llun fod yn addas i’r thema. • Rhaid i’r llun fod wedi ei dynnu gennych chi, a neb arall. • Rhaid i’r llun fod o ansawdd da, o leia 2MB. • Peidiwch ag…

Casglwr caneuon gwerin arloesol oedd y Fonesig Ruth Herbert Lewis a anwyd ar 29 Tachwedd 1871. Ruth oedd y person cyntaf yng Nghymru i ddefnyddio peiriant ffonograff Edison er mwyn recordio caneuon gwerin. Ymddiddorai mewn technoleg newydd o bob math, gan fynnu ei bod yn cael dysgu gyrru car, a thynnu ffotograffau gyda’r camerâu newydd. Cafodd ffonograff symudol yn anrheg gan ei ffrind, y gantores Mary Davies, a bu’n casglu caneuon gwerin yn Sir Ddinbych, Fflint a Llandysul o 1910 tan ddechrau’r rhyfel yn 1914. Peiriant oedd y ffonograff a fyddai’n recordio sain ar silindrau cwyr, a ddyfeisiwyd yn 1877 gan Thomas Edison. Gan nad oedd Ruth yn rhugl yn y Gymraeg nac yn gerddor o fri, penderfynodd ddefnyddio’r ffonograff i recordio’r caneuon yn gywir, ac mae 150 o recordiadau…

Addurniadau Affricanaidd Clustogau aur Beth am gael pop o liw aur ar eich soffa neu’ch gwely, fel y clustogau yma? Splashback Gallwch ddewis rhwng cael splashback mewn un rhan o’r gegin, e.e. y tu ôl i’r hob neu’r sinc, neu fynd amdani go iawn dros wal gyfan, yn lle teils. Beth am liw llachar, neu batrwm, llun syml, golygfa drawiadol, neu un bespoke gyda ffoto o’r teulu?…

Dwedwch rywbeth am eich hanes fel teulu. Nia: Cefais i fagwraeth ddelfrydol mewn pentref bach o’r enw Llwyn-y-groes ger Llangeitho a Thregaron. Roeddwn i’n byw mewn tŷ cownsil, rhif 5, a dwi bob amser yn meddwl am y rhif 5 fel fy rhif lwcus. Cefais fy ngeni ar y 5ed o Hydref, yr un diwrnod â fy hoff fodryb, Elvina o Bontardawe. Drws nesa i ni yn rhif 6 roedd fy nheulu estynedig. Roedd fy mam i fel mam i Gwenddydd, David, Margret a Glenys ar ôl iddyn nhw golli eu mam pan oedden nhw’n ifanc. Bydden ni’n chwarae yn yr hen efail ac allan yn y caeau bob dydd, mewn cymuned glòs iawn. Cywain gwair, partis Nadolig yr eglwys, nosweithiau tân gwyllt a chwarae yn yr eira gyda’r nos…

Mae Covid Hir yn derm a ddefnyddir i ddisgrifio arwyddion a symptomau sy’n parhau neu’n datblygu ar ôl i rywun gael Covid-19. • Mae arwyddion a symptomau effeithiau tymor hir Covid-19 yn amrywio o ran ystod a difrifoldeb. • Mae dwy astudiaeth ddiweddar yn y Deyrnas Unedig yn awgrymu mai menywod dan 50 oed yw’r rhai sy’n cael eu heffeithio waethaf gan Covid Hir, gyda 70% yn dal i gael eu heffeithio gan symptomau bum mis ar ôl cael eu trin am Covid yn yr ysbyty. • Mae Arolwg Haint Coronafeirws (Covid-19) a gyhoeddwyd ar 4 Mehefin yn amcangyfrif bod 50,000 o bobl yn dioddef o Covid Hir yng Nghymru ac o’r rhain, amcangyfrifir bod 9,400 (18.8%) yn cael eu cyfyngu yn eu gweithgarwch o ddydd i ddydd. • Amcangyfrifwyd…

“Enillodd albwm Mared Y Drefn wobr Albwm Cymraeg y Flwyddyn 2020. Ar hyn o bryd mae’n rhan o gast Les Misérables yn y West End fel rhan o’r ensemble ac yn cysgodi cymeriad Éponine. Mae’n cydsgwennu caneuon gyda Nathan Williams a fydd yn cael eu rhyddhau cyn diwedd y flwyddyn, ynghyd â mwy o ddeunydd ar label I KA Ching. Hoff bodlediad: Song Exploder a Gwrachod Cymru. Hoff gân: ‘Something To Believe In’ gan Madison Cunningham. Hoff gyfres deledu: Caru Schitt’s Creek ar y funud, ond hefyd wrth fy modd efo I May Destroy You a New Girl. Hoff ffilm: Hunt for the Wilderpeople a Promising Young Woman. Hoff lyfr: Mae o’n newid o hyd ond wedi mwynhau Girl, Woman, Other gan Bernardine Evaristo yn ddiweddar. Hoff flas hufen iâ: Fanila os…

Cwestiwn MAWR – syml / anodd i’w ateb? Tybed a yw’r atebion yn llifo neu’n achosi ychydig o grafu pen? Mae’n destun oesol y mae mwy o sylw wedi’i roi iddo nag i unrhyw faes arall, a hynny ar hyd y canrifoedd ac ar draws y cenedlaethau, ond yn destun rydym hefyd efallai ychydig yn swil i sôn amdano, yn fater sensitif, agos i’r galon, anodd mynd dan ei groen… Gyda chymaint o bwyslais ar addysg, datblygu sgiliau a chael swydd a gyrfa, tybed faint o sylw rydym yn ei roi mewn byd ‘materol’ i hyfforddiant ‘bywyd’? Y llynedd roedd hi’n Ddolig gwahanol ond fe wnes i ychydig o siopa anrhegion. Prynu manion perthnasol i greu hamperi amrywiol i deulu a chyfeillion. Dydw i ddim yn un am brynu ‘pethau’…