Table of contents for Gwanwyn 2024 in Cara

Yn ddiweddar, mae’r tueddiad tuag at wneud dewisiadau cydwybodol a chynaliadwy wedi dod â’r cysyniad Dylunio Dopamin i’r amlwg, wrth i bobl edrych am ffyrdd ecogyfeillgar o adfywio eu hardaloedd byw. Yng nghanol y symudiad yma mae uwchgylchu – y grefft o droi eitemau gwastraff yn ddarnau hardd, defnyddiol, sydd nid yn unig yn ychwanegu llawenydd ond hefyd yn cynorthwyo’r ymgyrch i sicrhau planed wyrddach. Niwrodrosglwyddydd y ‘teimlad da’ yw dopamin, sy’n cael ei ryddhau wrth i ni brofi pleser a bodlonrwydd. Wrth i ni addurno’n hardaloedd byw gyda thrysorau sydd wedi’u huwchgylchu, mae hyn nid yn unig yn rhoi hwb i’n creadigrwydd ond hefyd yn cynnig ymdeimlad o gyflawniad a hapusrwydd. Gall y broses o roi ail fywyd i ddarn sydd wedi cael ei anghofio neu ei anwybyddu roi…

Beth yw dy hanes di? Un o ble wyt ti? Ces i fy ngeni yn Rwmania a symudais i’r Deyrnas Unedig i fynd i’r brifysgol yn 2009. Ar ôl graddio, symudais i Lundain i weithio am dair blynedd ond ro’n i eisiau parhau â fy astudiaethau, felly gwnes i gais i Brifysgol Caeredin am gwrs Meistr yn 2015. Cyn i fi fynd i Gaeredin, cwrddais i â fy ngŵr, ac felly roedd rhaid i ni deithio rhwng Caerdydd a Chaeredin am flwyddyn cyn i fi orffen fy nghwrs. Yn 2016, gwnes y penderfyniad i symud i Gaerdydd i fyw gyda fe a dwi wedi bod yma byth ers hynny! Ble a sut glywaist ti’r iaith Gymraeg am y tro cyntaf? Mae Jordan, fy ngŵr, yn Gymro di-Gymraeg, a’r tro cyntaf…

Cwta dair wythnos brysur adra o’m pedwerydd trip i’r Ariannin, ar Fehefin yr ail, 2023, bron i fis ar ôl fy mhen-blwydd yn 36, aeth pob dim yn ddu! Dwi’n cofio’r noson gynt yn iawn, a’r cyfarfod cyngor plwy, cofio popeth! Ond cofio dim am y bore wedyn. Mae’n debyg fy mod wedi gwisgo yn barod, ac yn mynd ’nôl i fyny’r grisiau i wneud fy ngwyneb yn barod am y diwrnod hir o’m blaen. Dyma maen nhw’n ddweud wrtha i! Ar y grisiau roeddwn i wedi disgyn yn anymwybodol. Glaniodd hofrenydd Ambiwlans Awyr Cymru yn un o’n caeau, ac ambiwlans arall wrth y tŷ. Yn yr ambiwlans es i, ddim yr hofrenydd, dwi ddim yn gwybod pam. Ers Covid dwi’n byw’n ôl adra ar y ffarm deuluol ble ces…

Dwedwch rywbeth am eich hanes fel teulu. Elinor: Roedd fy nhad yn fab ffarm o ardal Llanwrda a Mam o Gwmtwrch yng Ngorllewin Morgannwg, ond fe symudodd hi i wasanaethu ar ffarm yn ardal Myddfai ger Llanymddyfri ac yn y fan honno y gwnaeth hi a ’nhad gyfarfod. Contractwr/adeiladwr oedd fy nhad. Roedd ganddo ei gwmni ei hun o’r enw DC Evans, wedi ei leoli yn Llangadog. Roedd e’n cyflogi rhwng 20 a 30 o bobl. Fuodd y teulu’n byw yn ardal Llanwrda. Magwraeth draddodiadol Gymraeg a Chymreig ges i. Roedd ’Nhad yn berson mwyn iawn, dyn caredig a llawn sbort, a Mam wedyn yn fwy strict ac yn credu mewn trefn. Rwy’n falch heddi ’mod i wedi cael y cyfleoedd ges i. Heblaw am yr eglwys a’r capel (ie,…

Mae’n sicr ein bod ni oll, ers Hydref 2023, yn fwy ymwybodol nag erioed o’r sefyllfa drychinebus ym Mhalesteina. Wrth ysgrifennu hyn, ers 7 Hydref mae o leiaf 27,238 o bobl wedi’u lladd a 66,452 wedi’u hanafu mewn ymosodiadau gan Israel ar Gaza. Y nifer diwygiedig o farwolaethau yn Israel yn dilyn ymosodiadau Hamas ar 7 Hydref yw 1,139. Dwi’n cydnabod gweithredoedd pawb yn y gwrthdaro sydd ohoni. Does dim cyfiawnhad dros ladd pobl ddiniwed. Ond ble bydd hyn oll yn dod i ben? Mae’r bomio a’r ymosodiadau gan Israel yn parhau, er gwaetha galwadau nifer o wledydd, gan gynnwys Senedd Cymru, am gadoediad – am geisio canfod ffordd tuag at heddwch. Dwi wedi bod yn rhan o drefnu gweithredoedd a phrotestiadau yng Nghymru, nid yn unig dros y misoedd…

Cyfeillgarwch oedd man cychwyn CWFL, siop fach, annibynnol, llawn dillad cŵl, gemwaith anarferol a phob math o bethau hyfryd. Lauren Wellman a Nerys Parry yw’r ffrindiau y tu ôl i siop ffasiwn a hunanofal CWFL yn Nhreganna, Caerdydd, a agorodd ychydig dros flwyddyn yn ôl. Fe wnaeth y ddwy gwrdd gyntaf yng ngwersi nofio eu plant, ac roedd cryn dipyn yn gyffredin rhyngddynt. Roedden nhw wedi symud i Gaerdydd i fyw – Lauren o Lundain, a Nerys o Aberystwyth – ac roedden nhw’n magu teuluoedd ifainc. Roedd y ddwy hefyd yn rhannu cefndir ym myd y cyfryngau, ond yn bwysicach na dim, efallai, roedden nhw’n hoffi’r un math o steil – dillad anffurfiol o ansawdd uchel, a dillad sy’n addas i bawb, o bob oed. Fe ddechreuodd y ddwy sgwrsio,…

Dwi wrth fy modd efo hen dai, yn enwedig y rhai prin hynny sydd wedi goroesi ac osgoi gwelliannau’r degawdau diwethaf a welodd drawsnewid rhai o adeiladau syml ein gorffennol yn gartrefi mawr, moethus. Mae cymaint mwy o fywyd wedi digwydd mewn hen dŷ ac mae’n meddu ar ‘bresenoldeb’ – rhywbeth sy’n absennol mewn tŷ newydd. Ydi, mae’n fwy o sialens eu hadfer a’u codi i safonau glendid a diogelwch yr unfed ganrif ar hugain, ond dyna’r rhan o’r stori sydd gennyf yn y gyfrol. Efallai fod rhai ohonoch yn synnu o glywed fy mod wedi symud o Gaerdydd ar ôl 30 mlynedd yn y ddinas a mynd yn ôl i fro fy mebyd yn ardal y Bala. Mae fy ngwreiddiau yn ddwfn yn yr ardal: ar ochr fy nhad…

Beth yw ystyr bod yn Gymry – bod yn gynhenid i’r wlad – a pheidio â siarad yr iaith? Bod yn anwybodus ynghylch yr hanes a’r brwydro a fu i ddiogelu’r Gymraeg? Pa ran ydych chi’n ei chwarae wrth siapio’r genedl a’i diwylliant? A sut mae anghyfiawnder mewn perthynas â dosbarth cymdeithasol yn dylanwadu ar yr hyn y gallwch neu na allwch chi ei wneud, a’r hyn y gallwch chi fod? Dyma’r cwestiynau y mae Rhiannon White, cyd-Gyfarwyddwr Artistig cwmni theatr Common Wealth, a’r artist Ffion Wyn Morris – Ffion yn siaradwr Cymraeg, Rhiannon yn ddi-Gymraeg – yn eu gofyn yn eu prosiect ymchwil, Dydyn Ni Ddim yn Siarad Dim Mwy / We No Longer Talk. Gyda chyllid o gronfa Llais y Lle, Cyngor Celfyddydau Cymru (sydd â’r nod o…

Mae dod yn fam yn siwrne anhygoel, yn llawn cariad a llawenydd difesur. Ond i lawer o famau, mae’r profiad trawsnewidiol hwn yn dod law yn llaw â chydymaith heriol – diffyg cwsg. Fel mam i efeilliaid, mae fy mhererindod bersonol i fyd nosweithiau di-gwsg, a’r hyn a ddaeth yn sgil hynny, sef dod yn ymgynghorydd cwsg, yn siwrne sydd wedi’i gwreiddio’n ddwfn yn nhroeon annisgwyl bywyd. Siwrne na ellid ei rhagweld: o deithio’r byd i fagu gefeilliaid Cyn i’r gefeilliaid gyrraedd, roedd fy ngŵr Gareth a minnau wedi bod ar antur gyffrous, yn crwydro’r byd ac yn trochi’n hunain mewn diwylliannau gwahanol. Roedd ein cyfnod o weithio fel athrawon ym Moscow yn dyst i ba mor agored i brofiadau newydd roedden ni’n dau. Ond wrth i’r blynyddoedd fynd heibio,…

Mae dewis Peach Fuzz: PANTONE 13-1023 fel lliw y flwyddyn wedi hollti’r farn, gyda rhai’n dweud ei fod yn lliw diflas, hen ffasiwn. Ond mae’n lliw hawdd iawn i weithio gydag e, ac fe fyddwch chi’n ei weld ym mhob man eleni – unedau cegin, dodrefn, dillad, colur, pecynnu, logos… Mae’n lliw tawel, cartrefol a chynnes, sy’n cymysgu’r synhwyrau a’r berthynas rhwng arogli, teimlo, gweld a blasu. Dyma sut mae’r cwmni’n disgrifio’r lliw: ‘A velvety gentle peach whose all-embracing spirit enriches mind, body, and heart.’ Mae’r elfen felfedaidd a gewch chi ar groen y ffrwyth yn cael ei hadlewyrchu ym meddalwch y defnyddiau, ac mae’n lliw sy’n gweddu gyda nifer o liwiau eraill, ac felly’n hawdd i’w ymgorffori yn eich cartref. Mae’n gweddu’n dda gyda glas – gyda dodrefn pren,…

Mae’r Bala dirion deg yn dathlu pen-blwydd go bwysig eleni – mae ’ne 700 mlynedd wedi mynd heibio ers i’r brenin estron Edward yr Ail roi’r hawl i’r lle gael ei alw yn dref. Roedd y siarter yn galw am gynllun, gyda’r stryd fawr lydan yn y canol (sy’n dal i gynnal y ddwy ffair flynyddol a ganiatawyd yn yr un siarter) a dwy stryd yn rhedeg yn gyfochrog â honno – cynllun a barhaodd bron heb newid tan i’r rheilffordd gyrraedd yn 1868, gan gludo bricsen goch Wrecsam i’r ardal ac ehangu cyflenwad tai y dref. Yn yr un cyfnod, adeiladwyd waliau a ffos i warchod y Domen Normanaidd ar ochr ddwyreiniol y dref, ac i gael teimlad o safle’r dref o fewn y tirlun mae’n werth mynd i…

Mae mis Mawrth yn un o hoff fisoedd pob garddwr – cael mwynhau’r dyddiau’n ymestyn ac yn cynhesu, yr ardd yn deffro o’i thrwmgwsg gyda blagur yn ymddangos yn sydyn ym mhob twll a chornel, a botwm aildanio’r tymor tyfu wedi ei wasgu’n gadarn. Yn y Tŷ Yn amlach na pheidio, ’dan ni’n dueddol o anghofio bod planhigion tŷ, yn ogystal â’r ardd, yn mynd drwy gyfnod o orffwys dros y gaeaf, ac efallai fod rhai o’ch planhigion chi’n edrych yn ddigon llipa ar hyn o bryd. Cofiwch fod hyn yn broses gwbl naturiol – mae pob un ohonom yn mynd drwy gyfnodau anodd pan ydym yn wan ac yn fregus, ond buan y dychwela’r amser i ni fod ar ein gorau unwaith eto. Ar ddechrau gwanwyn newydd, peidiwch bod…

Na, dwi ddim yn fynyddwr o fri – nac yn seiclwr, yn rhedwr nac yn gerddwr o ran hynny! Ond ers blynyddoedd bellach rwy wedi gosod her gorfforol o fath i mi fy hun gan seiclo o John O’Groats i Land’s End, cerdded Clawdd Offa a rhedeg Marathon Llundain. Pam, meddech chi? Hynny, mae’n debyg, am fod Mam wastad yn dweud fy mod yn ‘blentyn gwan’. Ces fy ngeni chwe wythnos yn gynnar – bron iawn mewn cwrdd cystadleuol yn Llangeitho ym mherfeddion Ceredigion. Treulio wedyn bythefnos ar ben fy hun – heb yr un rhiant yn agos – mewn incubator ar Riw Penglais yn Aberystwyth cyn dyddiau’r ysbyty. Oherwydd fy ngwendid doedd ’na ddim disgwyliadau academaidd na chorfforol – fi oedd yr un oedd yn gorfod aros i mewn…