Table of contents for Gwanwyn 2022 in Cara

Efallai mai ystrydeb yw dweud bod y gwanwyn yn dod â bywyd newydd, ond mae gweld y dyddiau’n ymestyn fesul cam ceiliog bob amser yn falm, yn enwedig yn ystod y cyfnod cythryblus hwn. Ac mae sawl peth newydd i godi’ch calon yn Cara y tro hwn. Mae Bethan Sayed, y cyn-Aelod o’r Senedd, yn ymuno â ni fel colofnydd rheolaidd gyda’i cholofn ‘Byd Bethan’. Trowch i dudalen 40 i ddarllen ei neges ysbrydoledig am y cyfryngau cymdeithasol. A byddwn yn cyhoeddi cyfuniad o gelf a llenyddiaeth gan Luned Aaron ym mhob rhifyn o Cara eleni. Ewch i dudalen 64 i gael gwledd i’r llygad ac i’r meddwl! Ydych chi wedi dyweddïo dros y cyfnod clo ond heb gynnal y diwrnod mawr eto? Rydyn ni yma i’ch helpu! Diolch i…

Geneth o Langefni, Ynys Môn, ydw i’n wreiddiol, ond ar ôl byw mewn tipyn o wledydd gwahanol rydw i wedi setlo yn Nigeria gyda fy nheulu bach fy hun. Dwi heb fyw adref ers pan oeddwn i’n 18 a dwi wedi bod yn ddigon ffodus i gael nifer o gyfleoedd i astudio, ymchwilio a gweithio dramor – o Fryste i Hong Kong ac i Wlad yr Iâ. Alla i ddim meddwl am unrhyw ffordd well o dreulio fy ugeiniau. Ond rŵan, mae fy nhraed a ’nghalon yn Nigeria. Roeddwn i wedi bod i Tanzania yn 16 oed, ac wrth fy modd ag Affrica ers hynny. Yn bedair oed ddeudais i wrth Nain fy mod am fyw yno – er nad oedd gen i syniad lle roedd Affrica bryd hynny! Cefais…

Dros y degawd diwethaf, ryden ni wedi gweld lot o trends priodasau yn cael eu gosod. Y peth efo ffasiwn y byd priodasol, yn wahanol i ffasiwn dillad sy’n newid bob tymor, ydy ei fod yn aros o gwmpas am dipyn hirach. Felly, ers i mi ddechrau trefnu priodasau yn 2012, dwi wedi gweld lot fawr o bynting, photo booths a photeli llefrith! Pan briododd Will a Kate yn 2011, daeth te prynhawn yn andros o boblogaidd, a tiaras. Datblygodd y tiaras wedyn yn goronau blodau, hen trend o’r chwedegau (er, dwi’n siŵr mai ni’r Cymry wnaeth osod y trend yma yn wreiddiol – wnes i rocio coron flodau yn y ddawns flodau ar lwyfan pafiliwn Steddfod Wyddgrug yn 1991, a channoedd o ferched Cymru cyn a wedi hynny!). Yn…

Mae’r ddwy flynedd ddwetha ’ma dan gysgod Covid wedi bod yn anodd. Er y galar a’r golled, y peswch a’r poen, mae diwylliant byrlymus yn bodoli sy’n disgwyl i bobl wenu’n llon drwy’r adeg, straffaglu ymlaen yn ddigwestiwn a bod yn ddiolchgar ein bod wedi goroesi’r gwaethaf. ‘Gallai pethau fod yn waeth. Rhaid cario mlaen ’da bywyd, yn does?’ Ni’n clywed yr un sgyrsiau dro ar ôl tro ar y stryd, yn y siopau, ar stepen drws. Ni’n clywed yr un sgyrsiau dro ar ôl tro ar y stryd, yn y siopau, ar stepen drws. Mae’n rhyw fath o fantra cymdeithasol i geisio dwyn perswâd arnom ein bod ni’n ocê, rhwng clywed y newyddion am greisis ein hysbytai a phartis Boris a’i griw (pwy arall sy wedi meddwl mynd â…

Drwy hap a damwain y daeth y busnes olew olewydd! Roedden ni’n chwilio am rywle heulog a gwledig dramor, a rywsut neu’i gilydd dyma ni’n prynu fferm naw acer yng Nghatalwnia! Dwi o Lanberis yn wreiddiol, ond wedi byw dramor am gyfnodau helaeth. Dychwelais i Gymru yn 2000. Ar ôl ambell gontract yn cydlynu prosiectau cymunedol a llyfrgellyddol, bûm yn gweithio i Lywodraeth Cymru yn Aberystwyth tan i mi ymddeol yn gynnar yn 2014. Mae Selwyn yn dod o deulu o ffermwyr o Langwnnadl, Pen Llŷn, ac wedi bod ynghlwm ag amaethyddiaeth ar hyd ei oes. Ar ôl cyfnod yn teithio yng Nghatalwnia gyda charafán, daethom ar draws y fferm, a doedd dim dwywaith ein bod wedi cael hyd i’n lle delfrydol. Roedd y bwthyn yn adfail, a’r fferm wedi…

Mae hi wedi bod yn dymor o chwyldro i bêl-droed merched yng Nghymru, gyda’r tîm rhyngwladol yn torri tir newydd a’r gynghrair genedlaethol wedi ei hailwampio’n llwyr, gyda fformat a brand newydd sbon. Yr Adran Premier yw’r enw newydd ar y gynghrair, sydd bellach ag wyth tîm ynddi – y pencampwyr presennol, Abertawe, Prifysgol Met Caerdydd, Dinas Caerdydd, Aberystwyth, Port Talbot, Pontypridd (clwb Cyncoed ar ei newydd wedd) a dau glwb sy’n newydd i’r haen uchaf, y Barri a’r Seintiau Newydd. Domestig Mae fformat newydd i’r gynghrair, sy’n golygu bod y clybiau’n chwarae 14 gêm mewn tymor o fis Medi tan fis Ionawr, gan chwarae ei gilydd ddwywaith yn rhan gynta’r tymor. Yn ail ran y tymor, mae’r pedwar uchaf yn chwarae ei gilydd eto, a’r pedwar isaf hefyd yn…

• Dinas fwyaf Nigeria, a’r ail ddinas fwyaf poblog ar gyfandir Affrica, gyda 15.3 miliwn o bobl. • Un o borthladdoedd mwyaf a phrysuraf Affrica. • Eko oedd enw’r ddinas cyn i’r Portiwgeaid ei henwi’n Lagos (lagos = llynnoedd). • Mae dwy brif ynys a thros 12 o draethau yn Lagos. • Y Third Mainland Bridge, un o’r pontydd sy’n cysylltu’r ynysoedd â’r tir mawr, oedd pont hiraf Affrica tan 1996. Mae’n 11.8km o hyd. • Yma mae’r nifer uchaf o filiwnyddion Nigeria, a’r trydydd uchaf yn Affrica (yn dilyn Cairo a Johannesburg). • Mae’n enwog am ei sin gerddoriaeth ac am nifer fawr o wyliau o bob math. • Yn Lagos mae adeilad uchaf Gorllewin Affrica, sef tŵr NECOM House. • Mae’n enwog am ei stondinau bwyd, yn enwedig…

Mae’r tywydd yn gwella a’r nosweithiau’n goleuo, sy’n golygu bod tywydd gorfod gwisgo cot yn pellhau, a does dim byd gwell i’w daflu dros eich ysgwyddau yn awel oer y gwanwyn na chardigan wedi ei gweu. Doedd cardigan ddim yn ddilledyn ro’n i’n dewis ei wisgo – roedd y syniad yn gwneud i fi feddwl am ddelwedd ddi-raen, neu rywbeth oedd at ddant rhywun hŷn, rhywun mwy confensiynol. Ond, erbyn hyn, mae’n stori wahanol, ac mae sawl cardigan o liwiau a phatrymau gwahanol wedi cyrraedd fy wardrob, a dwi wrth fy modd â nhw. Gyda ffasiwn yn newid yn gyson, mae’r darnau dillad yn ein cypyrddau hefyd yn newid, ac mae ein chwaeth, ein ffordd o fyw, ein maint a’n siâp, i gyd yn cael effaith ar y dillad rydyn…

‘Yng Nghymru’r Oesoedd Canol, fwy nag mewn gwledydd eraill, nid oedd y syniad o gosbi trwy garcharu yn bod. Yn nwnsiynau eu cestyll roedd gan y rheolwyr Cymreig ac arglwyddi’r Mers ryw lun ar garchardai, yn bennaf ar gyfer caethiwo gwystlon a charcharorion gwleidyddol…’ (Gwyddoniadur Cymru – 2008) Hyd at yr 17eg ganrif, dirwyon, dienyddio a chosbau corfforol oedd y dulliau o gosbi drwgweithredwyr. Ond yn y 18fed ganrif dechreuodd carchardai ymdebygu i’r rhai rydyn ni’n gyfarwydd â nhw heddiw, ac yn 1791 cyflogwyd John Nash i gynllunio carchar ar gyfer tref Aberteifi, a agorwyd yn 1795. John Nash Roedd John Nash (1752–1835) yn bensaer o dras Gymreig. Symudodd i Gaerfyrddin wedi iddo fynd yn fethdalwr yn 1783. Cynlluniodd nifer o dai bonedd yn yr ardal, fel Plas Llanerchaeron ger…

Fel arfer, mae menywod o wahanol oedrannau yn gwisgo colur fel ffordd o deimlo’n fwy prydferth, lliwgar a hyderus yn eu bywydau bob dydd. Weithiau, yr unig gynnyrch sydd ei angen yw ychydig o concealer, masgara ac efallai ryw slic o binc ar y gwefusau a’r bochau. Ond beth am y rheiny ohonon ni sydd eisiau cuddio gwahanol fathau o amherffeithrwydd ar yr wyneb, megis acne, rosacea neu melasma? Nid yw colur cyffredin yn ddigon i greu’r argraff o groen clir ar gyfer y cyflyrau yma, ac mae colur sydd â mwy o bigment ynddo yn gallu edrych yn drwchus ac annaturiol. O ganlyniad, mae Ffion Jones, sy’n astudio’r Cyfryngau a Chyfathrebu ym Mhrifysgol Abertawe, wedi creu Harneisio Harddwch – prosiect aml-blatfform sy’n canolbwyntio ar golur ar gyfer pobl sydd…

Dwi’n astudio ffotograffiaeth ym Mhrifysgol Caeredin a dros y ddwy flynedd ddiwethaf dwi wedi datblygu diddordeb ym mytholeg Cymru – wel, obsesiwn falle! Dwi’n teimlo ei bod hi’n bryd edrych ar yr hen straeon trwy lens ffeminist ifanc yn yr unfed ganrif ar hugain. Pwrpas fy ngwaith yw ailddychmygu a moderneiddio cymeriadau benywaidd o fytholeg Cymru gan nad ydyn nhw’n cael y sylw a’r gwerthfawrogiad maen nhw’n eu haeddu. Mae llawer o bwyslais ar yr elfen ffasiwn yn fy lluniau am mai dyma’r ffordd orau i mi drosglwyddo fy ngwaith i bobl ifanc. Dwi’n teimlo y gallwn ni ddysgu tipyn oddi wrth y cymeriadau yma. Mae’r prosiect wedi rhoi cyfle i mi ddathlu cryfder, sass ac annibyniaeth y cymeriadau trwy geisio ailystyried y rhagdybiaeth a’r farn negyddol sy’n aml yn…

Paella arbennig Tŷ Bach Twt Dwi’n defnyddio ein holew olewydd ar gyfer fy holl goginio. Mae’n hyfryd ar gig oen gyda garlleg a rhosmari, er enghraifft. Ond gan fod miloedd o aceri o reis yn cael eu tyfu ar y delta oddi tanom, rwyf wedi dewis rysáit paella. Mae pobl yn tueddu i feddwl mai dim ond gyda bwyd môr y gall paella gael ei wneud. Ond y gwir yw fod paella, fel pryd gwerinol traddodiadol, yn cynnwys beth bynnag oedd wrth law – bwyd môr/afon, cyw iâr, cwningen neu hwyaden, neu gyfuniad o’r cynhwysion hyn. Mae gan y gŵr alergedd i rai bwydydd môr, fel cregyn gleision, felly dyma rysáit paella gyda thwist bach. Mae’n addas i’w goginio yn y gegin, neu ar y barbeciw pan ddaw’r haf. Paella…

Os ydych chi wedi bod yn siopa’n ddiweddar, mae’n bosib i chi sylwi bod nwyddau sy’n cael eu gwerthu fel rhai ‘i ddynion’ yn rhatach na rhai ‘i fenywod’. Fe all hyn gynnwys pethau mor amrywiol â chynnyrch gofal a harddwch a dillad ac esgidiau. Mae ambell wasanaeth yn ddrutach hefyd, gyda menywod yn talu mwy am dorri’u gwallt na dynion. Ar yr wyneb mae hynny’n hollol annheg. Mae hyd yn oed y syniad bod nwyddau yn cael eu targedu yn uniongyrchol at fenywod neu ddynion braidd yn hynafol mewn oes pan mae hunaniaeth rhywedd yn bwnc sy’n cael ei drafod yn fwy agored. Mae cynnydd mewn cwmnïau sy’n creu dillad a chynnyrch harddwch sy’n addas i bob rhywedd ac sy’n brandio a hyrwyddo eu nwyddau fel rhai niwtral o…

Ffeithiau ☀ Poblogaeth dinas leiaf y wlad yw 1,600, ond yn amlwg mae’n llawer mwy poblog yn ystod tymor yr haf – mae cannoedd o filoedd o bobl yn ymweld â Thyddewi bob blwyddyn! ☀ Yn wreiddiol, cafodd ei gwneud yn ddinas yn y 12fed ganrif, cyn colli ei statws dinesig yn yr 19eg ganrif, ond cafodd y statws hwnnw ei adfer yng nghanol y 1990au. ☀ Oeddech chi’n gwybod mai enw’r ddinas oedd Mynyw, neu Meneva/Menevia yn Lladin, yng nghyfnod y Rhufeiniaid? ☀ Mae 17 o ynysoedd oddi ar arfordir Tyddewi, gan gynnwys Ynys Dewi (y fwyaf ohonynt), Ynys Bery ac Ynys Eilun. ☀ Cafodd Jasmine Joyce, y chwaraewr rygbi rhyngwladol, ei geni yn Nhyddewi. ☀ Ac wrth gwrs, honnir mai dyma lle y cafodd nawddsant Cymru, Dewi Sant,…

Yn wreiddiol o Fangor, mae Jennifer Jones yn fwyaf adnabyddus fel newyddiadurwr a chyflwynydd Wales Today a Dros Ginio. Ar ôl graddio fe dreuliodd bron i ddegawd yn actio – ar lwyfannau ac mewn cyfresi teledu fel Tipyn o Stad. Yn fwy diweddar bu’n cyflwyno rhaglenni Eisteddfod Amgen 2021 ar S4C. Mae Jen yn byw yn Sain Ffagan ar gyrion Caerdydd gyda’i gŵr Gwion, a’u plant Mali a Math. Hoff bodlediad: Dwi’n ffan mawr o Walescast a Newscast. Ond yn fwy diweddar dwi wedi bod yn gwrando ar Nuremberg: The Trial of the Nazi War Criminals sy’n ardderchog. Hoff gân: Mi wnaeth caneuon fel ‘Watermelon Sugar’ (Harry Styles) fy helpu i i wenu a dawnsio trwy’r cyfnodau clo. Hoff gyfres deledu: Fawlty Towers – fedra i ailadrodd rhai penodau air am…

1. Defnyddiwch gywirydd (corrector) gwyrdd. Y gwrthwyneb i goch ar yr olwyn liw yw gwyrdd, felly bydd defnyddio cywirydd gwyrdd cyn rhoi colur ar yr wyneb yn creu cynfas mwy niwtral o ran tôn. Os oes gennych chi bigment mwy porffor yn eich croen, neu groen tywyll, bydd cywirydd oren yn helpu. 2. Defnyddiwch sbwng harddwch. Defnyddiwch sbwng yn lle brwsh i roi foundation a concealer yn llyfn ar y croen, heb effeithio ar y cywirydd sydd arno eisoes. 3. Gofalwch am eich croen. Os oes gennych gyflwr croen poenus, defnyddiwch gynnyrch gofal croen gwrthlidiol (anti-inflammatory) cyn gwisgo colur. Mae gwahanol fathau o toner, serwm, a lleithydd (moisturiser) ar y farchnad sydd â chynhwysion fel te gwyrdd, aloe vera a niacinamide sy’n helpu i leddfu’r boen. 4. Trïwch eli haul sy’n cynnwys pigment.…

Dyma gloriannu ein cystadleuaeth ffotograffiaeth a chyhoeddi enw’r enillydd lwcus! Daeth 46 o ffotograffau i’r gystadleuaeth, dan y thema Golau/Goleuni. Diolch i bob un aeth â’u camerâu allan i’r awyr iach, i ben mynyddoedd, i olwg y môr ac i ddehongli goleuni mewn ffyrdd amrywiol. Roedd yr haul yn chwarae rhan amlwg, ond roedd rhai ohonyn nhw’n greadigol iawn yng nghyd-destun y cyfnod diweddar gan weld goleuni’r byd tu allan drwy wydr ffenestri. Llongyfarchiadau mawr i’r rhai sydd wedi dod i’r brig! Byddwn ni’n cyhoeddi lluniau’r 2il a’r 3ydd ar ein gwefan cyn bo hir. BEIRNIADAETH BETSAN HAF, CELF CALON Mae’r gystadleuaeth ar ben, a nawr mae’n amser beirniadu. Wrth bori trwy’r lluniau dwi wedi mwynhau’r amrywiaeth a’r trawstoriad dan y thema Golau/Goleuni. Mae wedi bod yn bleser cael beirniadu’r…

Mae’n gyfnod cyffrous i haneswyr teulu gyda rhyddhau Cyfrifiad 1921 Cymru a Lloegr ar ddechrau mis Ionawr eleni gan gwmni Findmypast. Hwn yw’r cyfrifiad mwyaf manwl hyd yma, a’r un olaf i’w ryddhau tan 2052, oherwydd cafodd Cyfrifiad 1931 ei golli mewn tân ac ni chymerwyd cyfrifiad yn 1941 oherwydd yr Ail Ryfel Byd. Mae Cyfrifiad 1921 yn un hynod arwyddocaol felly, ac yn rhoi cipolwg i ni ar fywyd ar ddechrau’r 1920au, ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf a phandemig Ffliw Sbaen ac yng nghyfnod streiciau’r glowyr. Roedd bygythiad y streiciau wedi gorfodi’r Llywodraeth i symud dyddiad y cyfrifiad o 24 Ebrill i 19 Mehefin. Golygai hynny nad oedd nifer o bobl gartref adeg y cyfrifiad ond eu bod, o bosib, ar eu gwyliau ac felly wedi eu cofnodi…

Erbyn heddiw, mae un cwpwl mewn tri yn cyfarfod ar-lein. Mae lot o fy ffrindiau wedi cyfarfod eu partneriaid ar ap – boed hynny’n rhai oedd ar eu radar yn barod neu’n ddieithriaid llwyr. Y naill ffordd neu’r llall, does ’na ddim cywilydd yn hyn, a tydy o ddim yn big deal. Mewn ffordd mae’n agor y dating pool – dwyt ti ddim wedi dy gyfyngu i dy filltir sgwâr neu i ffrindiau dy ffrindiau. Ond, ar ôl casgliad o ddêts diflas, mi o’n i’n dechra colli mynadd a cholli ffydd yn ‘y system’. Doedd ’na ddim byd yn bod ar y dynion ’ma, doedden nhw jyst ddim yn iawn i mi. Mi o’n i wedi taflu’r rhwyd mor bell, mor farus yn fy ymgyrch i geisio cyfarfod rhywun, heb…